Personeelsrooster

Een personeelsrooster laat zien wie wanneer werkt. Wat erin staat, een uitgewerkte voorbeeldweek, hoe lang vooraf het bekend moet zijn en wat het kost.

Geschreven door: Carin VreedeBijgewerkt op:

Een personeelsrooster is het overzicht van wie wanneer werkt: per medewerker staan de diensten erin met dag, begin- en eindtijd, meestal voor een week of een maand vooruit. Je maakt het door eerst te bepalen hoeveel uren de drukte vraagt en pas daarna namen in te vullen. Wie met de namen begint, plant rond de mensen die toevallig kunnen en ontdekt de gaten pas op vrijdagmiddag.

Werkrooster en dienstrooster betekenen hetzelfde. Het rooster is het tastbare deel van je personeelsplanning: de planning bepaalt hoeveel mensen en uren je nodig hebt, het rooster zet daar namen en tijden bij.

Wat staat er in een personeelsrooster?

Een bruikbaar personeelsrooster laat per dienst zien wie er werkt, op welke dag, van hoe laat tot hoe laat en welke dienst of taak het is: bar, keuken, kassa of gewoon de vroege dienst. Vaak staat de pauze er ook in. Voor jou als planner komen de getallen achter het rooster erbij. Hoeveel uur staat iemand deze week ingepland tegenover zijn contracturen? Zijn er per dagdeel genoeg mensen? Wie binnen een dienst welke taak doet en wie die kan overnemen als iemand uitvalt, werk je verder uit in een werkplanning.

Een basisrooster is iets anders. Dat is het vaste patroon van een normale week, zonder vakanties, zieken of ruilingen. Het personeelsrooster van volgende week begint bij dat patroon en past het aan op wie er met verlof is en wat er die week extra gebeurt. Bedrijven met een vast rooster draaien jarenlang op hetzelfde basisrooster, bedrijven met wisselende drukte maken elke week of maand een nieuw rooster.

Een personeelsrooster maken: voorbeeld voor een lunchroom

Een lunchroom is open van maandag tot en met zaterdag, van 08:00 tot 18:00 uur. Het team bestaat uit Sanne met 32 contracturen, Daan en Fatima met elk 24 en oproepkracht Joris. Zo komt het rooster voor een gewone week tot stand.

Eerst de uren die de drukte vraagt

Doordeweeks is één medewerker in de vroege dienst genoeg, met één in de late. Op vrijdag en zaterdag is het tussen de middag zo druk dat er een lunchdienst bij moet. Dat geeft drie diensten:

  • Vroeg: 07:30–16:00 uur, met een halfuur pauze 8 werkuren.

  • Laat: 10:00–18:30 uur, ook 8 werkuren.

  • Lunch: 11:30–14:30 uur, 3 werkuren zonder pauze.

Opgeteld vraagt de week 102 werkuren: vier dagen van 16 uur en twee dagen van 19 uur. In de contracten van het vaste team zit 80 uur. Er staat dus 22 uur open voordat je één naam hebt ingevuld. Die som is het nuttigste getal van je hele rooster, want hij laat zien of je structureel te weinig contracturen hebt of alleen een drukke week.

Dan de contracturen en vaste afspraken

Plan van moeilijk naar makkelijk. Sanne heeft de meeste uren en wil alleen vroege diensten, dus zij krijgt de vroege dienst van maandag tot en met donderdag. Daan en Fatima verdelen de late diensten, inclusief één zaterdag voor Fatima. Alle drie komen zo precies op hun contracturen uit.

Als laatste de gaten

De vroege diensten op vrijdag en zaterdag gaan naar Joris. Een oproepkracht moet je minstens 4 kalenderdagen van tevoren schriftelijk of elektronisch oproepen, dus de oproep voor vrijdag ligt uiterlijk op maandag bij hem. Roep je later op, dan hoeft hij niet te komen, tenzij je cao een kortere termijn heeft (minimaal 1 dag).

De twee lunchdiensten zet je uit als open diensten. Fatima pakt die op vrijdag en Daan die op zaterdag, elk goed voor 3 meeruren.

Dag

Vroeg (07:30–16:00)

Laat (10:00–18:30)

Lunch (11:30–14:30)

Maandag

Sanne

Daan

Dinsdag

Sanne

Daan

Woensdag

Sanne

Fatima

Donderdag

Sanne

Fatima

Vrijdag

Joris (oproepkracht)

Daan

Fatima (open dienst)

Zaterdag

Joris (oproepkracht)

Fatima

Daan (open dienst)

Een horecazaak met avondopening maakt dezelfde som met de piek op de avond, een winkel met de piek op zaterdag en de koopavond. Voor een maandrooster met meerdere teams komen er stappen bij, zoals verlof vooraf verwerken en per team plannen. Die volgorde staat uitgewerkt bij rooster maken.

Waaraan herken je een goed personeelsrooster?

Een rooster kan op papier kloppen en in de praktijk toch elke week schuiven. Een personeelsrooster dat werkt, voldoet aan deze voorwaarden:

  • Het dekt de drukte. Per dagdeel staan er genoeg mensen met de juiste vaardigheden, niet alleen genoeg uren over de hele dag.

  • Het past op de contracten. Iedereen komt over een paar weken gerekend uit op zijn contracturen, zonder dat er ongemerkt plus- of minuren oplopen.

  • Het houdt zich aan de wet. De Arbeidstijdenwet vraagt onder meer minimaal 11 uur rust tussen twee diensten (eens per 7 dagen mag dat 8 uur zijn), maximaal 12 uur per dienst en 30 minuten pauze bij meer dan 5,5 uur werk.

  • Het verdeelt de zware diensten eerlijk. Wie drie weekenden op rij staat ingepland terwijl een collega er geen heeft, merkt dat sneller dan jij.

  • Het is op tijd bekend. Medewerkers kunnen hun leven eromheen plannen. Dat scheelt ruilverzoeken achteraf.

Hoe lang van tevoren moet het personeelsrooster bekend zijn?

Volgens artikel 4:2 van de Arbeidstijdenwet maak je het rooster zo tijdig mogelijk bekend. Staat er in je cao of in een afspraak met je medewerkers geen termijn, dan geldt minimaal 28 dagen. Kan dat door de aard van het werk echt niet, dan moet een medewerker in elk geval 28 dagen vooraf weten op welke dag zijn rust begint en uiterlijk 4 dagen vooraf hoe laat hij werkt.

Veel cao's hebben een eigen termijn, dus kijk eerst in de cao die voor jouw bedrijf geldt. In de praktijk werkt een vast ritme het best: het rooster voor de volgende maand staat steeds op dezelfde dag klaar, zodat niemand ernaar hoeft te vragen.

Als het rooster loopt: ziekte, ruilen en wijzigingen

Geen personeelsrooster overleeft een week zonder wijziging. Iemand meldt zich ziek, een ander wil een dienst ruilen voor een verjaardag, de leverancier komt een dag later. Wat het verschil maakt, is hoe snel je zo'n gat dicht hebt en of iedereen het daarna ook weet.

Bij ziekte is een open dienst meestal sneller dan zelf iedereen bellen: je zet de dienst uit naar collega's die nog uren over hebben en wie reageert, krijgt hem. Een oproepkracht hoeft bij een oproep binnen 4 dagen niet te komen, dus reken daar bij last-minute uitval niet op. Laat ruilen tussen collega's toe, maar met jouw goedkeuring, zodat niemand ongemerkt over zijn uren of rusttijd heen gaat.

Personeelsrooster en loonkosten

Elk uur in het rooster is een uur loon. Leg je de geplande loonkosten van een week naast de omzet die je verwacht, dan zie je vóór de week begint of het rooster te ruim is. In het voorbeeld van de lunchroom kost de zaterdag met drie diensten meer dan een doordeweekse dag. Dat is alleen terecht als de zaterdag ook meer omzet draait.

In Excel houd je zo'n rooster bij vijf medewerkers met vaste tijden prima bij, zeker als je begint met een Excel-template voor je werkrooster. Het wordt bewerkelijk zodra er elke week geruild en geschoven wordt, omdat je dan elke wijziging zelf verwerkt en de uren met de hand narekent.

Met software voor personeelsplanning verschuift dat werk. In Shiftbase stel je per dag en per team de gewenste bezetting in. Een teller in het rooster laat zien hoeveel diensten er nog ontbreken. Per dag staan de geplande loonkosten naast je budget en de verwachte omzet. Medewerkers geven hun beschikbaarheid op in de app en vragen een ruil zelf aan bij een collega, waarna jij hem goedkeurt. Zet je de ATW-controle aan, dan krijgt een dienst met een schending van de Arbeidstijdenwet een uitroepteken. Je publiceert het rooster pas als het klopt; tot die tijd zien medewerkers het niet.

Hoe dat werkrooster maken in Shiftbase eruitziet, zie je op de productpagina. Of probeer Shiftbase gratis met je eigen team.

Veelgestelde vragen

Een personeelsrooster is het overzicht dat per medewerker laat zien op welke dagen en tijden hij werkt, meestal voor een week of een maand vooruit. Werkrooster en dienstrooster zijn andere woorden voor hetzelfde.

Een personeelsrooster moet volgens artikel 4:2 van de Arbeidstijdenwet minimaal 28 dagen van tevoren bekend zijn, tenzij de cao of een afspraak met de medewerkers een andere termijn regelt. Oproepkrachten moet je minstens 4 dagen van tevoren oproepen.

Een basisrooster is het vaste patroon van diensten voor een normale week, zonder verlof, zieken of ruilingen. Het personeelsrooster is de ingevulde versie voor een bepaalde week, waarin verlof, ruilingen en extra drukte zijn verwerkt.

Een gat in het personeelsrooster door ziekte vul je het snelst door de dienst als open dienst uit te zetten naar collega's die nog uren over hebben. Een oproepkracht kan ook, maar die hoeft niet te komen als je hem korter dan 4 dagen van tevoren oproept, tenzij je cao een kortere termijn heeft.

ChatGPT kan een eerste opzet van een personeelsrooster maken als je de diensten, de medewerkers en hun contracturen beschrijft. Het weet alleen niets van de actuele beschikbaarheid, het verlof en de ruilingen in je team, en de rusttijden en uren moet je daarna zelf narekenen.

Een personeelsrooster in Excel maken werkt goed voor een klein team met vaste tijden: je zet de dagen in kolommen en de medewerkers in rijen. Bij veel wijzigingen per week wordt het bewerkelijk, omdat je elke ruil zelf verwerkt, het bestand opnieuw rondstuurt en de uren met de hand narekent.

Carin Vreede
Carin VreedeTeamlead Online Marketing

Carin schrijft voor Shiftbase over roosteren, verzuim en alles wat teamplanning makkelijker maakt. Ze vertaalt de dagelijkse hoofdpijn van managers naar praktische tips die je meteen kunt gebruiken.

Alle begrippen bekijken