Roostervrije dagen

Een roostervrije dag is een betaalde vrije dag die je al hebt verdiend. Je werkt elke week iets meer dan je contract zegt, bijvoorbeeld 40 uur bij een contract van 38, en die extra uren krijg je later terug als vrije tijd. Het is geen vakantie en de wet geeft er geen recht op: roostervrije dagen komen uit de cao of je arbeidsovereenkomst.

Wat zijn roostervrije dagen?

Je komt ze onder verschillende namen tegen. ADV-dagen (arbeidsduurverkorting) en ATV-dagen (arbeidstijdverkorting) zijn hetzelfde. Roostervrije uren is dezelfde regeling in uren, wat praktischer is als niet iedereen even lange diensten draait. En cao-dagen is een verzamelnaam voor vrije dagen uit de cao, waar roostervrije dagen onder vallen, maar soms ook leeftijdsdagen of extra vakantie.

Waar komen roostervrije dagen vandaan?

Uit de jaren tachtig. In het Akkoord van Wassenaar van 1982 ruilden vakbonden loonmatiging in voor een kortere werkweek. In veel cao's ging die van 40 naar 38 uur of minder. Maar een fabriek of een bouwplaats kun je niet zomaar elke dag een uur eerder sluiten. Dus bleven mensen 40 uur werken en kregen ze het verschil terug als vrije dagen. In de bouw, de metaal en bij de overheid is dat nog steeds gewoon.

Heb je recht op roostervrije dagen?

Alleen als je cao of je contract het zegt. Een wettelijk recht bestaat niet. Valt je werkgever onder een algemeen verbindend verklaarde cao met roostervrije dagen, dan moet die ze geven. Staat er niets over, dan heb je ze niet.

Roostervrije uren berekenen

Hoeveel je opbouwt, hangt af van het verschil tussen wat je werkt en wat er in je contract staat. Wie bij een contract van 38 uur elke week 40 uur werkt, bouwt per gewerkte week 2 uur op. Over 46 werkweken, na aftrek van vakantie en feestdagen, is dat 92 uur: ruim elf dagen van acht uur.

Veel cao's noemen gewoon een vast aantal dagen of uren per jaar. Dan geldt dat aantal. Parttimers krijgen roostervrije uren naar rato, want je mag parttimers niet anders behandelen vanwege hun arbeidsduur. Krijgt een fulltimer met 38 uur 96 roostervrije uren, dan krijgt iemand met 19 uur er 48.

Verschil tussen roostervrije dagen en vakantiedagen

Het verschil zit in waar ze vandaan komen. Vakantiedagen staan in de wet, minimaal vier keer je wekelijkse arbeidsduur per jaar (art. 7:634 BW), en daarvoor gelden wettelijke regels over vervallen, ziekte en uitbetalen. Roostervrije dagen komen alleen uit de cao of het contract, en die bepalen dan ook de regels.

De extra dagen bovenop het wettelijk minimum heten bovenwettelijke vakantiedagen. Overuren die je later als vrije tijd opneemt, zijn tijd voor tijd: dat lijkt op roostervrij, maar ontstaat alleen als je meer werkt dan gepland, niet structureel. Welke andere soorten verlof er zijn, lees je in onze uitleg over verlof.

Wie bepaalt wanneer je roostervrij bent?

De cao. Soms ligt een deel voor iedereen vast, zoals de dagen rond kerst; in de bouw liggen sommige roostervrije dagen voor de hele sector vast. Soms zet de werkgever ze in het rooster, bijvoorbeeld elke vierde maandag. En soms vraag je ze aan zoals vakantie. Meestal is het een mengvorm. Sommige cao's laten je roostervrije uren ook ruilen tegen geld of in een keuzebudget zetten.

Ziek op een roostervrije dag

Ben je ziek op een vakantiedag, dan houd je die dag tegoed (art. 7:637 BW). Voor roostervrije dagen staat dat nergens in de wet. Of je de dag terugkrijgt, regelt je cao. Staat er niets in, dan ben je hem meestal kwijt: je was die dag immers al vrij. Kijk dus in de cao van je sector.

"Onbetaald roostervrij": mag dat?

Een roostervrije dag is per definitie betaald, want je hebt de uren vooruit gewerkt. "Onbetaald roostervrij" bestaat in de wet niet. Zet je werkgever je een dag vrij zonder dat je daar uren voor hebt opgebouwd, en houdt die je loon in, dan is dat onbetaald verlof. Daarvoor is je instemming nodig. Een vakantieaanvraag mag je werkgever ook niet zelf omzetten in onbetaalde vrije tijd: vakantie wordt vastgesteld volgens jouw wensen, tenzij er gewichtige redenen tegen zijn (art. 7:638 BW). Werk je met een nulurencontract of een min-maxcontract, dan ligt het anders. Een dag zonder dienst is dan gewoon een dag waarop je niet bent ingeroosterd.

Roostervrije uren bij uitdienst

Wat er met openstaande uren gebeurt als je vertrekt, staat in de cao. Vaak worden ze uitbetaald of verrekend met de eindafrekening. Heb je meer opgenomen dan opgebouwd, dan kan de cao toestaan dat het tekort wordt verrekend. Een bijgehouden saldo voorkomt dat je bij vertrek moet reconstrueren hoeveel uur er nog staat.

Roostervrije dagen en de jaarplanning

Voor een werkgever tellen roostervrije dagen vooral in drukke periodes. Leg de collectieve dagen aan het begin van het jaar vast, zodat ze al in het rooster staan voordat de vakantieaanvragen binnenkomen. Spreek af hoe ver vooruit een individuele dag moet worden aangevraagd. Brugdagen zijn populair; wissel per jaar wie ze krijgt. En houd de uren apart van de vakantie-uren, want ze vervallen en worden uitbetaald volgens andere regels. Wie met een jaarurensystematiek werkt, neemt de roostervrije uren mee in het jaarplan. Voor de feestdagen en schoolvakanties is er een overzicht.

Roostervrije uren bijhouden in Shiftbase

In Shiftbase leg je per contracttype een verlofregeling vast met de opbouwmethode en maak je een eigen verlofsoort voor roostervrije uren, los van de vakantie-uren. Shiftbase rekent het saldo uit op basis van het contract. Medewerkers zien het in de app en vragen hun roostervrije dag daar ook aan. Keur je goed, dan past het rooster zich aan. Voor de weken waarin je iedereen nodig hebt, zet je een verlofblokkade in de verlofregistratie.