Onregelmatigheidstoeslag (ORT)

ORT staat voor onregelmatigheidstoeslag: een toeslag op het uurloon voor werk op tijden die buiten het normale dagritme vallen, zoals 's avonds, 's nachts, in het weekend en op feestdagen. Er bestaat geen wettelijk recht op ORT. Of iemand ORT krijgt en hoeveel, staat in de cao of in de arbeidsovereenkomst. In sectoren die dag en nacht doorwerken, zoals de zorg, het openbaar vervoer en de beveiliging, is ORT vaak een vast en groot deel van het loon.

Wanneer heb je recht op onregelmatigheidstoeslag?

Recht op ORT ontstaat alleen als het ergens is afgesproken. De cao is daarvoor de gebruikelijke plek. Is een cao algemeen verbindend verklaard, dan geldt hij voor elke werkgever in de sector, ook als je zelf niet bij een werkgeversorganisatie bent aangesloten. Zonder cao kan ORT in de arbeidsovereenkomst of in een personeelsregeling staan.

De Arbeidstijdenwet bepaalt hoe lang iemand mag werken en hoeveel rust er tussen diensten moet zitten, ook bij nachtwerk. Over toeslagen zegt die wet niets. Staat er nergens iets over ORT, dan betaal je voor een zondagdienst hetzelfde uurloon als voor een dinsdag.

Welke uren tellen als onregelmatig?

De cao legt vast welke tijdvakken onregelmatig zijn en welk percentage erbij hoort. De gewerkte uren die in zo’n tijdvak vallen, heten ORT-uren. Meestal krijgen alleen die uren de toeslag en niet de hele dienst. De indeling ziet er vaak zo uit:

Welke feestdagen meetellen, regelt de cao ook. Vaak zijn dat Nieuwjaarsdag, Pasen, Koningsdag, Hemelvaartsdag, Pinksteren, de kerstdagen en eens in de vijf jaar Bevrijdingsdag. In de cao Retail Non-Food tellen ze allemaal mee, Bevrijdingsdag alleen in lustrumjaren. De horeca-cao noemt negen feestdagen, zonder Bevrijdingsdag.

Hoeveel ORT? Retail en horeca als voorbeeld

Hoeveel ORT iemand krijgt, verschilt sterk per cao. De cao Retail Non-Food (winkels in mode, wonen, sport, tuin en meer) en de horeca-cao laten zien hoe groot dat verschil is. Op zondag betaalt de retail 50% toeslag, de horeca niets.

In de retail krijgt een medewerker de toeslag alleen over de uren die echt op die tijden zijn gewerkt. De werkgever beslist na overleg met de medewerker of de toeslag in geld of in vrije tijd wordt vergoed. Vallen twee toeslagen samen, bijvoorbeeld een nachtuur op een feestdag, dan geldt alleen de gunstigste (art. 7.1 tot en met 7.3 van de cao).

De horeca-cao kent geen algemene onregelmatigheidstoeslag. Zondagswerk hoort volgens de cao bij het werk in de horeca (art. 3.6). Naast de nachttoeslag voor de front office in hotels levert alleen werken op een van de negen feestdagen compensatie op, en die geldt niet voor wie nog geen vakkracht is (art. 3.12). In de zorg, waar ORT vaak een groot deel van het loon is, gelden weer andere tijdvakken en percentages, die per cao en per jaar verschillen.

Let daarom op de looptijd. Een nieuwe cao kan tijdvakken en percentages veranderen: in de retail geldt de avondtoeslag van 22.00 tot 24.00 uur sinds 1 januari 2024 niet meer voor medewerkers van e-commercebedrijven.

Onregelmatigheidstoeslag berekenen

Je rekent ORT uit per gewerkt uur in een onregelmatig tijdvak: uurloon maal het ORT-percentage maal het aantal ORT-uren. Een rekenvoorbeeld voor een winkelmedewerker onder de cao Retail Non-Food, met een uurloon van € 16 dat we voor het voorbeeld aannemen:

De inventarisdienst laat zien waarom je per tijdvak rekent: van de zes uur vallen er vier vóór 07.00 uur, en alleen die krijgen de toeslag. Voor een parttimer werkt het precies zo. Een werkgever mag geen onderscheid maken op grond van arbeidsduur (art. 7:648 BW), dus een parttimer krijgt per ORT-uur dezelfde toeslag als een fulltimer.

Let op hoe de cao het percentage schrijft. Een toeslag van 50% betekent dat je de uren tegen 150% uitbetaalt. Staat er dat de uren tegen 150% worden vergoed, dan is de toeslag zelf 50%. Voor het saldo van plus- en minuren telt een uur met toeslag meestal gewoon als één uur.

Sommige cao's rekenen de toeslag niet over het eigen uurloon, maar over een vast bedrag of over een maximum, zodat medewerkers met een hoog salaris geen hogere toeslag krijgen. Andere zetten de toeslag om in een vast bedrag per maand voor wie structureel onregelmatig werkt.

Wanneer wordt ORT uitbetaald?

Op de loonstrook staat ORT vaak een maand later dan het basisloon van dezelfde periode. Het basisloon ligt vooraf vast. Hoeveel uren in een onregelmatig tijdvak vielen, weet je pas als de diensten gewerkt en goedgekeurd zijn. Op de loonstrook van maart staat dan de ORT over februari, als eigen regel en vaak per tijdvak of percentage.

Een deel van de cao's laat ORT ook in vrije tijd vergoeden, of laat de medewerker die uren sparen. Registreer zulke uren apart van het gewone verlof. Dan kun je later laten zien hoeveel ORT iemand verdiende, voor het vakantieloon of voor een werkgeversverklaring.

ORT, overwerktoeslag, nachttoeslag en ploegentoeslag

Deze toeslagen lopen in de praktijk door elkaar, maar ze vergoeden iets anders:

Werkt iemand op zondag over, dan kan de cao bepalen dat zowel ORT als overwerktoeslag geldt, of alleen de hoogste van de twee. Zie overwerktoeslag, nachttoeslag en ploegentoeslag voor de regels per toeslag.

ORT tijdens vakantie

Tijdens vakantie heeft een medewerker recht op zijn volledige loon. De Hoge Raad oordeelde op 9 juni 2023 in een zaak tegen NS (ECLI:NL:HR:2023:816) dat daar de ORT bij hoort die de medewerker normaal verdient, voor wettelijke en bovenwettelijke vakantiedagen. Een vakantiedag van iemand die structureel avonden en weekenden werkt, betaal je dus inclusief de gemiddelde ORT.

Of ORT ook meetelt voor het vakantiegeld, hangt af van de cao. In de cao Retail Non-Food telt de toeslag voor bepaalde uren als loon wanneer iemand vast op die uren werkt, en de vakantietoeslag van 8% gaat over het feitelijk genoten loon. De horeca-cao rekent de vakantiebijslag over het verdiende loon, maar zonder incidentele toeslagen.

ORT tijdens ziekte

Bij ziekte betaal je ten minste 70% van het loon door, het eerste jaar minimaal het minimumloon. Structurele ORT hoort bij dat loon. Veel cao's regelen precies welke toeslag doorloopt, bijvoorbeeld het gemiddelde over de laatste maanden, en vullen de doorbetaling aan tot 100% in het eerste jaar. Hoe dat werkt, staat bij loondoorbetaling bij ziekte.

Afbouwregeling voor ORT

Wie jarenlang structureel ORT kreeg en daarna minder of geen onregelmatige diensten meer draait, gaat er in één keer flink op achteruit. Een aantal cao's vangt dat op met een afbouwregeling: de medewerker houdt nog een tijd een deel van de toeslag, en dat deel wordt in stappen kleiner. De cao VVT (verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorg) kent zo'n regeling. Hoe lang de afbouw duurt, welke percentages gelden en wie er recht op heeft, verschilt per cao. Zoek het op voordat je iemand naar een rooster met alleen dagdiensten verplaatst.

Belasting over onregelmatigheidstoeslag

Voor de belasting is ORT gewoon loon. Je telt hem op bij het gewone loon van de maand en houdt loonheffing in volgens de witte tabel. Omdat het totaal hoger wordt, kan het lijken alsof de toeslag zwaarder wordt belast, maar er geldt geen apart tarief. Hoe de inhouding tot stand komt, staat bij loonheffing berekenen.

Onregelmatigheidstoeslag op de werkgeversverklaring

Vraagt een medewerker een hypotheek aan, dan vul je als werkgever een werkgeversverklaring in. Het model van NHG heeft een aparte regel voor structurele onregelmatigheidstoeslag. Daar vul je het bedrag over de laatste 12 maanden in, als zo'n toeslag gebruikelijk is in de bedrijfstak en het inkomen naar verwachting ook in de toekomst blijft. De geldverstrekker bepaalt daarna hoe zwaar dat bedrag meetelt. Wat er verder op het formulier staat, lees je bij de werkgeversverklaring.

Waar het misgaat

Is er te weinig ORT betaald, dan kan een medewerker het verschil nog tot vijf jaar terug opeisen. Een vordering op loon dat per maand of per periode wordt betaald, verjaart pas vijf jaar na de dag waarop het opeisbaar werd (art. 3:308 BW). Een fout in de toeslagen loopt dus snel op, zeker als een nieuwe cao met terugwerkende kracht ingaat.

ORT laten uitrekenen in Shiftbase

Met de hand ORT uitrekenen betekent elke dienst opdelen in tijdvakken. In Shiftbase leg je de tijdvakken uit je cao vast in een toeslagkaart: per dag van de week en voor nationale feestdagen geef je aan van hoe laat tot hoe laat welke toeslag geldt. Een toeslag van 50% vul je in als 150%, want 100% is het basisloon uit het contract. De percentages neem je zelf over uit je cao. Je koppelt de toeslagkaart aan een contracttype, aan een dienst of aan de feestdagen, en kiest of de toeslag wordt uitbetaald of als plus- en minuren telt. Toeslagen worden al tijdens de dienst uitgerekend, dus je keurt uren goed in plaats van ze opnieuw te registreren. Goedgekeurde uren en toeslagen gaan als één export naar Nmbrs, AFAS of Loket, vanuit de urenregistratie. Hoe je de periode daarna controleert en afsluit, zie je bij de salarisvoorbereiding in Shiftbase.