Privacy schending

Als werkgever verwerk je veel persoonsgegevens, en dat bindt je aan de AVG. Wat de UAVG toevoegt, welke plichten je hebt en hoe je fouten voorkomt.

Geschreven door: Carin VreedeBijgewerkt op:

Een privacyschending is het gebruik van iemands persoonsgegevens op een manier die de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) niet toestaat: zonder geldige reden, meer dan nodig, voor een ander doel dan waarvoor ze zijn verzameld, of zo slecht beveiligd dat anderen erbij kunnen. Op het werk ligt de verantwoordelijkheid bij de werkgever. Die verwerkt van iedere medewerker adresgegevens, het burgerservicenummer, een kopie van het identiteitsbewijs, loongegevens en vaak gegevens over verzuim.

Voorbeelden van privacyschending op het werk

Voorbeeld

Waarom het niet mag

Bij een ziekmelding vragen wat iemand mankeert, of het noteren

de werkgever mag de aard en oorzaak van ziekte niet vragen en niet vastleggen

Vingerafdrukken scannen om in en uit te klokken

biometrische gegevens zijn bijzondere persoonsgegevens; voor tijdregistratie geldt geen uitzondering

Een personeelslijst met bsn's naar de verkeerde ontvanger mailen

een datalek dat je mogelijk binnen 72 uur moet melden

Zonder aankondiging camera's ophangen of e-mail meelezen

medewerkers moeten vooraf weten wat er wordt gecontroleerd en waarom

Het personeelsdossier jaren na vertrek bewaren

gegevens mogen niet langer bewaard worden dan nodig

Het privéadres van een collega doorgeven aan een klant of oud-collega

gegevens zijn verzameld voor de arbeidsrelatie, niet voor derden

Welke regels gelden er?

De AVG is een Europese verordening die sinds 25 mei 2018 rechtstreeks geldt. De Uitvoeringswet AVG (UAVG) vult haar aan voor Nederland, bijvoorbeeld met de regel dat je het bsn alleen mag gebruiken als een wet dat voorschrijft, zoals voor de loonadministratie. Toezicht houdt de Autoriteit Persoonsgegevens (AP).

Een functionaris gegevensbescherming (FG) is verplicht op grond van artikel 37 AVG: voor overheidsorganisaties en voor organisaties die als kernactiviteit op grote schaal mensen volgen of bijzondere persoonsgegevens verwerken. Een gemiddeld mkb-bedrijf dat alleen zijn eigen personeel administreert, valt daar meestal niet onder.

Wat mag je als werkgever vragen bij een ziekmelding?

Bij een ziekmelding mag je alleen vragen wat je nodig hebt om het werk te regelen. Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens is dat:

Mag je vragen

Mag je niet vragen of vastleggen

op welk telefoonnummer en (verpleeg)adres iemand bereikbaar is

wat de medewerker mankeert

hoe lang het verzuim naar verwachting duurt

de oorzaak van de ziekte

welke taken en afspraken er lopen

diagnoses, klachten of medicijnen

of het verzuim komt door een ongeval waarvoor iemand anders aansprakelijk kan zijn

informatie die de medewerker uit zichzelf vertelt over zijn ziekte

Medische vragen horen bij de bedrijfsarts of arbodienst. Die geeft de werkgever alleen door wat iemand nog wel en niet kan. In 2021 kreeg onderhoudsbedrijf CP&A een boete van € 15.000 van de AP, omdat het in zijn verzuimregistratie bijhield wat medewerkers mankeerden en die registratie slecht was beveiligd. Meer over de regels rond verzuim staat bij loondoorbetaling bij ziekte.

Biometrie, camera's en controle van medewerkers

Vingerafdrukken, gezichtsherkenning en andere biometrische gegevens zijn bijzondere persoonsgegevens. Gebruiken mag alleen als het echt nodig is voor beveiliging of authenticatie, bijvoorbeeld voor de toegang tot een zwaar beveiligde ruimte. Voor tijdregistratie is dat niet zo. In 2020 legde de AP een bedrijf een boete van € 725.000 op omdat medewerkers hun vingerafdruk moesten laten scannen om in en uit te klokken. Na bezwaar werd de boete wegens de financiële situatie van het bedrijf verlaagd naar € 50.000. Een prikklok werkt ook zonder vingerafdruk: in Shiftbase klokt je team in via de app, de browser of een tablet bij de deur.

Camera's, het meekijken in e-mail of het volgen van locaties via een app mag alleen als je daar een gerechtvaardigd belang voor hebt dat niet op een minder ingrijpende manier te bereiken is. Je informeert medewerkers vooraf. Heeft het bedrijf een ondernemingsraad, dan heeft die instemmingsrecht bij systemen waarmee je aanwezigheid, gedrag of prestaties kunt volgen. Heimelijk controleren mag alleen bij een concreet vermoeden van strafbaar gedrag en tijdelijk.

Hoe lang mag je personeelsgegevens bewaren?

Gegevens

Bewaartermijn

personeelsdossier zonder wettelijke termijn

2 jaar na het einde van het dienstverband (richtlijn AP)

fiscaal relevante loongegevens

7 jaar

loonbelastingverklaring en kopie identiteitsbewijs

5 jaar na het einde van het dienstverband

sollicitatiegegevens van afgewezen kandidaten

tot 4 weken na de procedure, met toestemming tot een jaar

Daarna verwijder je de gegevens. Waarom de loonbelastingverklaring en de ID-kopie verplicht zijn, staat bij loonbelastingverklaring.

Rechten van medewerkers

Een medewerker mag opvragen welke gegevens je van hem hebt en waarvoor je ze gebruikt (artikel 15 AVG). Je antwoordt binnen een maand; bij ingewikkelde verzoeken mag dat met twee maanden worden verlengd. Hij mag ook vragen om onjuiste gegevens te corrigeren en om gegevens te verwijderen die je niet meer nodig hebt. Denkt hij dat zijn privacy is geschonden, dan kan hij een klacht indienen bij de AP en schadevergoeding eisen (artikel 82 AVG).

Wat doe je bij een datalek?

Een datalek is een beveiligingsincident waarbij persoonsgegevens verloren gaan of bij iemand terechtkomen die ze niet mag zien, zoals een verloren laptop of een mail aan de verkeerde ontvanger. De AVG schrijft voor wat je dan doet:

Stap

Wat de AVG vraagt

Melden bij de AP

binnen 72 uur na ontdekking, tenzij het lek waarschijnlijk geen risico oplevert voor de betrokkenen (artikel 33). Een weekend of vakantie is geen reden voor uitstel.

Betrokkenen informeren

als het lek waarschijnlijk een hoog risico oplevert, bijvoorbeeld bij bsn's of gezondheidsgegevens (artikel 34)

Vastleggen

elk datalek, ook als je het niet hoeft te melden, in een eigen register (artikel 33 lid 5)

Daarnaast beperk je de schade zo snel mogelijk, bijvoorbeeld door een verkeerd verstuurde mail te laten verwijderen of toegangscodes te wijzigen.

Boetes en strafbaarheid

De AP kan boetes opleggen tot € 20 miljoen of 4 % van de wereldwijde jaaromzet (artikel 83 AVG). Bij werkgevers gaat het meestal om veel lagere bedragen, zoals de voorbeelden hierboven laten zien. Een overtreding van de AVG is geen misdrijf. Sommige privacyschendingen zijn dat wel, zoals heimelijk filmen en het verspreiden van iemands persoonsgegevens om hem te intimideren, dat sinds 2024 strafbaar is als doxing.

Als een collega de privacy schendt

Kijkt een medewerker zonder reden in personeelsdossiers of deelt hij gegevens van collega's, dan ben je als werkgever daar verantwoordelijk voor. Zorg dat alleen wie het nodig heeft bij de gegevens kan en maak duidelijke afspraken. Een ernstige schending kan een reden zijn voor een waarschuwing of ontslag. Raakt het lek gegevens van anderen, dan behandel je het als datalek.

Personeelsgegevens in Shiftbase

In Shiftbase krijgt elke medewerker een digitaal personeelsdossier: contract, ID-bewijs, certificaten en notities zitten bij die persoon, dus je zoekt op naam in plaats van in een gedeelde map. De bestanden staan op Europese servers en vallen onder de AVG.

Veelgestelde vragen

Een privacyschending is het gebruik van iemands persoonsgegevens op een manier die de AVG niet toestaat: zonder geldige reden, voor een ander doel, meer dan nodig of onvoldoende beveiligd. Op het werk is de werkgever daarvoor verantwoordelijk.

Een privacyschending is meestal geen misdrijf, maar een overtreding van de AVG waarvoor de Autoriteit Persoonsgegevens een boete kan opleggen. Sommige vormen zijn wel strafbaar, zoals heimelijk filmen en doxing, het verspreiden van iemands gegevens om hem te intimideren.

Bij een ziekmelding mag een werkgever vragen hoe de medewerker bereikbaar is, hoe lang het verzuim naar verwachting duurt, welke taken en afspraken er lopen en of er een ongeval met een aansprakelijke derde is. Naar de aard en oorzaak van de ziekte mag hij niet vragen.

Een werkgever mag vingerafdrukken in de regel niet gebruiken voor tijdregistratie. Het zijn biometrische gegevens en daarvoor geldt alleen een uitzondering als het noodzakelijk is voor beveiliging. De AP beboette een bedrijf hiervoor in 2020.

Een werkgever meldt een datalek binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens, tenzij het lek waarschijnlijk geen risico oplevert. Een medewerker die vindt dat zijn privacy is geschonden, kan een klacht indienen bij de werkgever en bij de AP.

Een personeelsdossier mag een werkgever in de regel tot twee jaar na het einde van het dienstverband bewaren. Voor loongegevens geldt fiscaal zeven jaar en voor de loonbelastingverklaring en de kopie van het identiteitsbewijs vijf jaar.

De boete voor een privacyschending kan oplopen tot € 20 miljoen of 4 % van de wereldwijde jaaromzet. In de praktijk krijgen werkgevers lagere boetes, zoals € 15.000 voor het registreren van ziekteoorzaken.

Carin Vreede
Carin VreedeTeamlead Online Marketing

Carin schrijft voor Shiftbase over roosteren, verzuim en alles wat teamplanning makkelijker maakt. Ze vertaalt de dagelijkse hoofdpijn van managers naar praktische tips die je meteen kunt gebruiken.

Alle begrippen bekijken