ADV-dagen

ADV-dagen zijn betaalde vrije dagen die een werknemer terugkrijgt omdat hij per week langer werkt dan de gemiddelde arbeidsduur uit de cao of, in België, de wet.

Geschreven door: Carin VreedeBijgewerkt op:

Betekenis van ADV-dagen

ADV-dagen zijn betaalde vrije dagen die een werknemer terugkrijgt omdat hij elke week iets langer werkt dan de gemiddelde arbeidsduur die voor hem geldt. ADV staat voor arbeidsduurverkorting, in België voor arbeidsduurvermindering. Over het hele jaar gemeten komt de werknemer zo toch op die gemiddelde werkweek uit: wie 40 uur werkt bij een norm van 38 uur, spaart elke week 2 uur op en neemt die later op als hele of halve vrije dag.

Waar die norm vandaan komt, verschilt per land. In Nederland bestaat ADV alleen als de cao, de arbeidsovereenkomst of een bedrijfsregeling het geeft. Geen wet schrijft het voor. In België volgt het uit de wet: de gemiddelde arbeidsduur is er 38 uur per week. Wie langer werkt, krijgt dat terug als inhaalrust. Wie in Vlaanderen naar ADV-dagen zoekt, bedoelt dus iets anders dan een Nederlandse planner met een cao op zijn bureau.

Nederland

België

Grondslag

Cao, arbeidsovereenkomst of bedrijfsregeling

Arbeidswet van 16 maart 1971: gemiddeld 38 uur per week

Aantal per jaar

Wat de cao geeft; 40 uur werken bij een norm van 38 levert 104 uur op

39 uur per week: 6 dagen. 40 uur per week: 12 dagen

Wie de dag kiest

Wat de cao of de afspraak zegt

De werkgever, individueel, collectief of gemengd, vastgelegd in cao of arbeidsreglement

Loon op de ADV-dag

Loopt door

Bedienden: betaald. Arbeiders: betaald, of onbetaald met een hoger uurloon

Opbouw tijdens ziekte

Hangt af van de cao. Metaal en Techniek en Bouw & Infra laten de opbouw doorlopen, Cumela en de Afbouw stoppen hem

In principe niet

Niet opgenomen op 31 december

Vervalt meestal

In principe opnemen in het jaar van opbouw

Bij uit dienst gaan

Geen plicht tot uitbetalen, tenzij de cao die geeft

Opnemen in de opzegtermijn; uitbetalen hangt af van de regeling

ADV, ATV of roostervrij: welk woord geldt?

In Nederland lopen ADV en ATV (arbeidstijdverkorting) door elkaar. Veel cao's spreken gewoon van roostervrije dagen. Wie toch een verschil maakt, zoals vakbond CNV, bedoelt met ADV een kortere werkweek, bijvoorbeeld elke week een vrije middag, en met ATV hele extra vrije dagen terwijl de werkweek op 40 uur blijft staan. De wet kent geen van beide woorden. Wat een medewerker krijgt, hangt dus af van de tekst in de cao en niet van de afkorting die erboven staat.

De afspraken per sector, van de 13 dagen in Metaal en Techniek tot de module tuincentra in retail non-food, staan bij ATV-dagen. In België is ADV het gangbare woord, naast inhaalrust.

ADV-dagen berekenen in België

De Arbeidswet laat een werkgever tot 40 uur per week laten werken, zolang het gemiddelde over de referteperiode op 38 uur uitkomt. Die periode is in principe een kwartaal en kan tot een jaar worden verlengd. Het verschil wordt gecompenseerd met inhaalrust. De FOD Werkgelegenheid noemt als voorbeelden 40 uur per week met 12 inhaalrustdagen en 39 uur per week met 6, telkens over een referteperiode van een jaar.

Voor deeltijders reken je naar verhouding. Een slagerij in Mechelen laat haar voltijdse verkopers 40 uur per week werken en geeft hun 12 ADV-dagen. Een verkoopster die 4/5 werkt, staat 32 uur in de winkel. Een 4/5-job op een gemiddelde van 38 uur komt neer op 30,4 uur, dus zij werkt 1,6 uur per week meer dan haar gemiddelde. Dat levert haar 9,6 ADV-dagen van 8 uur op, samen 76,8 uur. Zou ze 30,4 uur per week werken, dan heeft ze geen ADV-dagen.

Werkweek

ADV per jaar

40 uur, voltijds

12 dagen (96 uur)

39 uur, voltijds

6 dagen (48 uur)

32 uur, 4/5 van 40

9,6 dagen (76,8 uur)

31,2 uur, 4 dagen van 7,8 uur

4,8 dagen

30,4 uur, 4/5 van 38

Geen ADV

Komt iemand halverwege het jaar in dienst, dan ken je de ADV-dagen pro rata toe. Of een ADV-dag betaald is, hangt af van het statuut. Bedienden krijgen hun loon door. Bij arbeiders mag de werkgever ook kiezen voor onbetaalde ADV-dagen, maar dan moet het uurloon omhoog, want de kortere arbeidsduur mag geen loonverlies opleveren.

Zorgmedewerkers die zoeken op ADV vanaf 45 jaar, bedoelen meestal de vrije uren die ze door hun leeftijd krijgen. Dat is een aparte regeling, de rimpeldagen, die los staat van hoeveel iemand per week werkt.

ADV-dagen berekenen in Nederland

Voor een Nederlandse werkgever begint de berekening bij de cao. Een installatiebedrijf in Zwolle valt onder een cao met een gemiddelde werkweek van 38 uur, terwijl de monteurs 40 uur per week werken. Elke monteur bouwt dan 2 uur per week op: 104 uur per jaar, of 13 dagen van 8 uur. Metaal en Techniek is de bekendste cao met die opzet.

Het kan ook via het contract. In het voorbeeld van CNV staat in de arbeidsovereenkomst 36 uur, maar werkt de medewerker er 40. Hij bouwt dan 4 ADV-uren per week op, twee keer zoveel als de monteur.

Hoe ziekte meetelt, verschilt per cao. Metaal en Techniek rekent de uren waarin iemand ziek is gewoon als gewerkte uren (art. 18 lid 2). Valt de monteur onder die regeling en is hij drie weken ziek, dan bouwt hij toch 104 uur op. Stopt zijn cao de opbouw tijdens ziekte, dan mist hij in die drie weken 6 uur en houdt hij 98 uur over. Wettelijke vakantie bouwt hij in die weken wel op (art. 7:635 BW). Of ADV doorloopt in vakantieweken, regelt de cao ook. Volgens werkgeversvereniging AWVN past de rechter de wettelijke vakantieregels niet toe op deze vrije dagen, dus wat niet is afgesproken, geldt niet vanzelf.

Wie bepaalt wanneer een ADV-dag valt?

Wie de dag kiest, staat in Nederland in de cao of de bedrijfsregeling. Staat er niets, dan is het een afspraak tussen jou en de medewerker. Zet die afspraak op papier, met wat er gebeurt als iemand ziek is op een ingeplande ADV-dag. AWVN raadt werkgevers aan juist dat punt vooraf te regelen, omdat het anders bij de eerste griepgolf discussie wordt.

Een Belgische werkgever kiest zelf hoe de dagen worden opgenomen: individueel, collectief of een mix, vastgelegd in de cao of het arbeidsreglement. Collectief betekent dat de hele zaak op dezelfde dag dicht is, bijvoorbeeld op een brugdag. Individueel betekent dat elke medewerker zijn dagen aanvraagt. Dan moet de planning rond die aanvragen heen.

Vervallen ADV-dagen aan het eind van het jaar?

ADV-uren die op 31 december niet zijn opgenomen, vervallen in Nederland meestal, volgens CNV. Meenemen naar het volgende jaar kan alleen als de cao of een afspraak het toestaat. Dat is anders dan bij wettelijke vakantie, die pas zes maanden na het opbouwjaar vervalt. Een saldo dat in november nog hoog staat, plan je daarom liever in december in dan dat je het laat verlopen.

Belgische werknemers nemen hun ADV-dagen in principe op in het jaar waarin ze zijn opgebouwd. De wet zegt weinig over de opname zelf, dus leg in het arbeidsreglement vast wanneer de dagen uiterlijk opgenomen moeten zijn.

ADV-dagen uitbetalen

ADV is vrije tijd, geen geld. Een Nederlandse werkgever betaalt ADV-uren soms als loon uit, maar alleen als de cao of het contract daarin voorziet. Meestal is dat niet zo. Sommige cao's geven een toeslag op het uurloon in plaats van vrije uren. Wat wordt uitbetaald, is gewoon loon, met loonheffing en premies.

Bij uit dienst gaan hoeft een Nederlandse werkgever niet-opgenomen ADV niet uit te betalen, tenzij de cao dat voorschrijft. Voor wettelijke en bovenwettelijke vakantie ligt dat anders: die betaal je bij het einde van het contract altijd uit (art. 7:641 lid 1 BW), zoals staat bij vakantiedagen uitbetalen. Houd de saldo's dus apart, anders betaal je bij vertrek ADV uit die had mogen vervallen, of je vergeet vakantie die je moest uitbetalen.

Een Belgische werknemer die vertrekt, kan zijn opgebouwde ADV-dagen nog opnemen tijdens de opzegtermijn. Wat er gebeurt met dagen die daar niet meer in passen, daarover zijn de bronnen het niet eens: een sociaal secretariaat schrijft dat je betaalde ADV-dagen dan uitbetaalt, een vakbond dat dat niet automatisch zo is. Plan ze daarom in de opzegtermijn in en kijk wat het arbeidsreglement of de sectorale cao zegt.

ADV-dagen inplannen naast vakantie en verlof

Op de werkvloer gaat het zelden mis op de regel, wel op het saldo. Een manager die ADV en vakantie in één pot bijhoudt, ziet bij een ontslag niet meer welk deel uitbetaald moet worden. En een ADV-dag die collectief op een brugdag valt, moet in het rooster staan voordat iemand op die dag een dienst krijgt.

In de verlofregistratie van Shiftbase krijgt elk contracttype een eigen verlofregeling, die de opbouw uitrekent op contracturen of op de uren die iemand echt werkt. Bij een aanvraag kiest de medewerker de verlofsoort en ziet hij in de app wat er van zijn saldo afgaat. Goedgekeurd verlof staat meteen op het rooster, zodat je bij het plannen ziet wie er die dag ontbreekt. De uren gaan als bestand of via de koppeling met Nmbrs, AFAS of Loket naar de salarisadministratie.

Veelgestelde vragen

Bij een 40-urenweek krijgt een voltijdse werknemer in België 12 ADV-dagen per jaar, omdat de gemiddelde arbeidsduur daar 38 uur is. In Nederland bepaalt de cao het: bij een norm van 38 uur levert 40 uur werken 104 uur op, 13 dagen van 8 uur.

Wie in België 4/5 werkt op 32 uur per week, heeft recht op 9,6 ADV-dagen per jaar, samen 76,8 uur. Wie 4/5 werkt op een basis van 38 uur, dus 30,4 uur per week, bouwt geen ADV-dagen op.

Of een zieke werknemer ADV-dagen opbouwt, hangt af van de regeling die voor hem geldt. In Nederland is dat de cao: in Metaal en Techniek en in Bouw & Infra loopt de opbouw tijdens ziekte door, Cumela stopt hem, en de Afbouw slaat hem alleen over in een blok van vijf weken waarin iemand helemaal ziek is. In België bouwt een werknemer die arbeidsongeschikt is in principe geen ADV op. Wettelijke vakantie loopt in Nederland tijdens ziekte wel door (art. 7:635 BW).

ADV-dagen zijn betaalde vrije dagen: het loon loopt door, want de werknemer heeft de uren al vooruit gewerkt. In België mag een werkgever arbeiders ook onbetaalde ADV-dagen geven, maar dan moet het uurloon omhoog zodat het loon niet daalt.

ADV-dagen meenemen naar het volgende jaar kan in Nederland alleen als de cao of een afspraak het toestaat. Meestal vervallen ze op 31 december. In België worden ADV-dagen in principe opgenomen in het jaar waarin ze zijn opgebouwd.

Niet-opgenomen ADV-dagen hoeft een Nederlandse werkgever bij ontslag niet uit te betalen, tenzij de cao dat voorschrijft. Vakantiedagen moet hij wel uitbetalen. In België neemt de werknemer zijn ADV-dagen bij voorkeur op tijdens de opzegtermijn. Of een rest wordt uitbetaald, hangt af van het arbeidsreglement of de sectorale cao.

ADV-dagen compenseren uren die een werknemer al extra heeft gewerkt, vakantiedagen zijn vrije tijd die hij opbouwt door in dienst te zijn. In Nederland geeft de wet minstens vier keer de arbeidsduur per week aan vakantie (art. 7:634 BW), terwijl ADV alleen bestaat als de cao het geeft. Hoe de werkweek met ADV op gemiddeld 38 uur uitkomt, staat bij fulltime.

Carin Vreede
Carin VreedeTeamlead Online Marketing

Carin schrijft voor Shiftbase over roosteren, verzuim en alles wat teamplanning makkelijker maakt. Ze vertaalt de dagelijkse hoofdpijn van managers naar praktische tips die je meteen kunt gebruiken.

Alle begrippen bekijken