Discretionaire bonus

Een discretionaire bonus ken je als werkgever naar eigen inzicht toe. Lees wat het betekent, hoe vrij je echt bent, wanneer het een verworven recht wordt en hoe je je regeling waterdicht maakt.

Geschreven door: Carin VreedeBijgewerkt op:

Een discretionaire bonus is een bonus waarvan de werkgever zelf bepaalt of hij er komt en hoe hoog hij is. De werknemer heeft er vooraf geen recht op. Toch is de werkgever minder vrij dan het woord doet vermoeden: een weigering moet je kunnen uitleggen, en wie jarenlang dezelfde bonus geeft, kan er ongemerkt een recht van maken.

Wat is een discretionaire bonus?

Discretionair betekent naar eigen goeddunken. In de arbeidsovereenkomst of de bonusregeling staat dan dat de werkgever beslist, bijvoorbeeld op basis van prestaties en bedrijfsresultaat. Dat recht om te beslissen heet de discretionaire bevoegdheid. Het verschil met een bonus op targets is wie er aan de knoppen zit. Is afgesproken dat een omzetdoel een vast bedrag oplevert, dan heeft de werknemer recht op dat bedrag zodra het doel gehaald is. Bij een discretionaire bonus is er geen vaste uitkomst.

Hoe vrij ben je echt? De grenzen aan de discretionaire bevoegdheid

Een rechter kijkt of je de bevoegdheid gebruikt zoals een goed werkgever dat zou doen (art. 7:611 BW). Je moet je besluit kunnen uitleggen, en het moet passen bij wat er is afgesproken. Wie een werknemer die zijn doelen ruim haalde zonder uitleg niets geeft, terwijl collega's met vergelijkbare resultaten wel een bonus krijgen, loopt een reëel risico dat de rechter de bonus alsnog toekent. "Het is volledig aan ons" in de regeling helpt dan niet. Wat helpt, is een vastgelegde reden die past bij de afspraken.

Wanneer wordt een discretionaire bonus een verworven recht?

Geef je vijf jaar lang elke december dezelfde bonus aan het hele team, zonder ooit te zeggen dat het eenmalig is, dan mag het team erop rekenen dat hij ook dit jaar komt. Zo ontstaat een verworven recht: een arbeidsvoorwaarde die je niet zomaar kunt intrekken. Rechters kijken daarbij naar hoe lang en hoe regelmatig er is uitgekeerd, wat er over de bonus is gezegd en hoeveel mensen hem kregen. Hoe vaster het patroon, hoe groter de kans dat het een recht is geworden.

Zo maak je je bonusregeling waterdicht

Zet bij elke uitkering op papier dat het een eenmalige, onverplichte blijk van waardering is. Leg in de arbeidsovereenkomst of de regeling vast dat de werkgever bevoegd blijft om wel of niet uit te keren. Maak voorwaarden, zoals in dienst zijn op de uitbetalingsdatum, vooraf duidelijk. En noteer bij een weigering of verlaging waarom, zodat je het later kunt laten zien. Een bepaling in de arbeidsovereenkomst kan er zo uitzien:

"De werkgever kan de werknemer jaarlijks een bonus toekennen. Of een bonus wordt toegekend en hoe hoog die is, bepaalt de werkgever naar eigen inzicht, mede op basis van de prestaties van de werknemer en de resultaten van de onderneming. Een toegekende bonus is eenmalig en geeft geen recht op een bonus in latere jaren."

De precieze formulering doet ertoe. Laat zo'n tekst bij twijfel nalezen door een arbeidsrechtjurist.

Belasting over een discretionaire bonus

Een bonus is loon. Je houdt loonheffing in volgens de tabel bijzondere beloningen, en dat percentage ligt vaak hoger dan wat de werknemer van het maandsalaris gewend is. Hoe dat uitpakt, staat bij belasting over bonus. Belooft een werkgever een bonus van een vast bedrag netto, dan moet het brutobedrag worden teruggerekend; dat heet bruteren en is duurder dan het klinkt.

Gelijke behandeling en parttimers

Discretionair is niet hetzelfde als willekeurig. Onderscheid naar geslacht, leeftijd of soort contract zonder goede reden mag niet, ook niet bij een bonus. Een parttimer krijgt een bonus naar rato van de uren, en niet niets omdat hij of zij parttime werkt: parttimers mag je vanwege hun arbeidsduur niet anders behandelen. Wie vooraf vastlegt op welke criteria wordt beslist, kan achteraf laten zien dat iedereen dezelfde maatstaf kreeg.

Bonus bij vertrek

Een werknemer die in november vertrekt, vraagt zich af of de bonus over dat jaar nog komt. Staat in de regeling dat je op de uitbetalingsdatum in dienst moet zijn, dan is het antwoord meestal nee. Die voorwaarde moet wel vooraf bekend zijn geweest. Bij een bonus op targets over een periode die al grotendeels is gewerkt, oordeelt een rechter soms anders.

Een bonusregeling wijzigen of afschaffen

Is de bonus een arbeidsvoorwaarde geworden, dan kun je hem niet eenzijdig schrappen. Met een eenzijdig wijzigingsbeding in de arbeidsovereenkomst mag het wel, als je een zwaarwichtig belang hebt dat zwaarder weegt dan dat van de werknemer (art. 7:613 BW). Zonder zo'n beding heb je instemming nodig. Een bonus die echt discretionair is gebleven, stop je eenvoudiger: je kent hem gewoon niet meer toe.

Discretionaire bonus, gratificatie of 13e maand?

Beloning

Recht op uitbetaling

Discretionaire bonus

geen vast recht, de werkgever beslist

Bonus op targets

recht zodra de afgesproken doelen zijn gehaald

Gratificatie

eenmalige blijk van waardering

13e maand

meestal vast afgesproken in cao of contract

Een gratificatie lijkt op een discretionaire bonus, maar heeft meestal een aanleiding, zoals een jubileum. Een 13e maand is juist bijna altijd een vast recht.

Leg je bonusafspraken vast in het personeelsdossier

Of een discretionaire bonus overeind blijft, hangt bijna altijd af van wat er op papier staat. In Shiftbase staan contracten en personeelsdossiers op één plek, zodat je de bonusregeling en de brief bij elke uitkering per medewerker terugvindt als er ooit discussie over komt. Dat dossier is de kern van de personeelsadministratie in Shiftbase.

Veelgestelde vragen

Een discretionaire bonus is een variabele beloning die de werkgever naar eigen inzicht toekent, zonder dat de werknemer er vooraf recht op heeft. De werkgever bepaalt of er een bonus komt en hoe hoog die is.

Discretionair betekent naar eigen goeddunken. Een discretionaire bevoegdheid is de vrijheid om zelf te beslissen, binnen de grenzen van de wet en goed werkgeverschap.

Een discretionaire bonus mag je als werkgever weigeren, maar je moet dat objectief kunnen motiveren. Het gebruik van je bevoegdheid wordt getoetst aan goed werkgeverschap. Zonder goede onderbouwing kan een rechter oordelen dat je de bonus alsnog moet betalen.

Een bonus wordt een verworven recht als je hem jaren achter elkaar op vaste momenten aan een vaste groep uitkeert, zonder duidelijk te maken dat hij onverplicht is. De werknemer mag er dan op vertrouwen dat de bonus blijft.

Dat een discretionaire bonus een recht wordt, voorkom je door bij elke uitkering te vermelden dat die eenmalig en onverplicht is, door je bevoegdheid vast te leggen en door duidelijke voorwaarden op te nemen in een schriftelijke regeling.

Het verschil tussen een discretionaire bonus en een gratificatie is de aanleiding. Een discretionaire bonus ken je naar eigen inzicht toe, vaak op basis van prestaties of resultaat. Een gratificatie is meestal een eenmalige blijk van waardering. Beide zijn loon.

Over een discretionaire bonus houd je loonheffing in, want een bonus is loon. Je gebruikt daarvoor de tabel bijzondere beloningen.

Carin Vreede
Carin VreedeTeamlead Online Marketing

Carin schrijft voor Shiftbase over roosteren, verzuim en alles wat teamplanning makkelijker maakt. Ze vertaalt de dagelijkse hoofdpijn van managers naar praktische tips die je meteen kunt gebruiken.

Alle begrippen bekijken