Een discretionaire bonus is een variabele beloning die je als werkgever naar eigen inzicht toekent, zonder dat de werknemer er vooraf recht op heeft. Je bepaalt zelf of en hoeveel je uitkeert, bijvoorbeeld op basis van prestaties of bedrijfsresultaat. Toch is die vrijheid niet onbeperkt: onder omstandigheden kan een discretionaire bonus alsnog verplicht worden of een verworven recht. In dit artikel lees je wat een discretionaire bonus precies is, hoe vrij je werkelijk bent, wanneer een werknemer er toch aanspraak op kan maken en hoe je je bonusregeling waterdicht opstelt.
Wat is een discretionaire bonus?
Een discretionaire bonus is een extra beloning die volledig of gedeeltelijk afhangt van het oordeel van de werkgever. In de arbeidsovereenkomst of bonusregeling staat dan dat jij bepaalt of een werknemer een bonus krijgt en hoe hoog die is. Dit recht om zelf te beslissen heet de discretionaire bevoegdheid.
Het verschil met een gewone, op targets gebaseerde bonus zit in het recht erop. Bij een bonus met objectieve criteria (bijvoorbeeld: bij het halen van een omzetdoel volgt een vast bedrag) heeft de werknemer recht op uitbetaling zodra die targets gehaald zijn. Bij een discretionaire bonus ligt dat recht niet vast en beslis jij.
Hoe vrij ben je echt? De grenzen aan de discretionaire bevoegdheid
Hier zit de belangrijkste valkuil: de discretionaire bevoegdheid is niet onbeperkt. Ook als de beslissing volledig aan jou is, kun je onder omstandigheden tóch verplicht zijn een bonus uit te keren. Rechters toetsen het gebruik van de bevoegdheid aan de norm van goed werkgeverschap (artikel 7:611 BW), met aandacht voor zorgvuldigheid, motivering en evenredigheid.
Concreet betekent dat:
- Je moet kunnen uitleggen waarom je een bonus wel of niet (volledig) toekent.
- Een afwijzing of matiging moet objectief en gemotiveerd zijn, en passen binnen de gemaakte afspraken.
- Een generieke "het is volledig aan ons" volstaat niet; je moet kunnen onderbouwen op welke omstandigheden je de bevoegdheid baseert.
Wanneer wordt een discretionaire bonus een verworven recht?
Een bonus die je eerst onverplicht uitkeert, kan na verloop van tijd een verworven recht worden: een arbeidsvoorwaarde waarop de werknemer aanspraak kan blijven maken. Dat ontstaat door een bestendige gedragslijn, waarbij de werknemer er in redelijkheid op mocht vertrouwen dat de bonus zou doorlopen.
De Hoge Raad gebruikt onder andere deze gezichtspunten om te beoordelen of sprake is van een verworven recht:
- Hoe lang de werkgever de bonus al uitkeert
- Of dat op vaste momenten en zonder uitzondering gebeurt
- Wat werkgever en werknemer hierover wel of niet tegen elkaar hebben gezegd
- Aan hoeveel werknemers de bonus wordt toegekend
Keer je dus jaren achtereen rond dezelfde periode een bonus uit aan een vaste groep, zonder ooit te zeggen dat het onverplicht is, dan loop je het risico dat die bonus een afdwingbaar recht wordt.
Zo maak je, je bonusregeling waterdicht
Wil je de bonus echt discretionair houden, leg dan het volgende vast:
- Benoem elke uitkering als eenmalig. Vermeld bij iedere bonus dat het een eenmalige, onverplichte blijk van waardering is zonder periodiek karakter.
- Houd je discretionaire bevoegdheid expliciet. Neem in de arbeidsovereenkomst of bonusregeling op dat jij discretionair bevoegd blijft om wel of niet uit te keren.
- Maak voorwaarden duidelijk en ondubbelzinnig. Moet een werknemer bij uitbetaling in dienst zijn, of gelden er andere voorwaarden, communiceer dat helder en op tijd.
- Motiveer je besluit. Leg bij een afwijzing of matiging objectief vast waarom, zodat je het kunt onderbouwen als het ter discussie komt.
Een duidelijke, schriftelijke bonusregeling is je belangrijkste bescherming tegen discussies en juridische procedures.
Discretionaire bonus, gratificatie of 13e maand?
Deze beloningsvormen worden vaak door elkaar gebruikt, maar verschillen:
| Beloning | Recht op uitbetaling |
|---|---|
| Discretionaire bonus | Geen vast recht; werkgever beslist naar eigen inzicht |
| Bonus met objectieve targets | Recht zodra de afgesproken doelen zijn gehaald |
| Gratificatie | Eenmalige beloning, vaak als blijk van waardering (bijvoorbeeld bij een jubileum) |
| 13e maand | Vaak structureel en vastgelegd in cao of contract |
Leg je bonusafspraken vast in het personeelsdossier
De grootste risico's rond een discretionaire bonus draaien om vastlegging: kun je aantonen dat je duidelijk hebt gecommuniceerd dat de bonus onverplicht was, en dat je een besluit objectief hebt onderbouwd? Zonder goede vastlegging sta je zwak als een werknemer aanspraak maakt.
In je Shiftbase-account leg je de bonusregeling en de communicatie daarover vast in het digitale personeelsdossier van je medewerkers. Zo heb je per medewerker terug te vinden welke afspraken en voorwaarden er gelden, mocht het ooit ter discussie komen.
Met Shiftbase:
- Bewaar bonusregelingen en gemaakte afspraken centraal in het digitale personeelsdossier
- Houd per medewerker terug te vinden welke voorwaarden en communicatie er gelden
- Eenvoudige personeelsplanning
- Overzichtelijke urenregistratie
- Makkelijke verlofregistratie
