Loondienst

In loondienst werkt iemand op basis van een arbeidsovereenkomst: onder jouw gezag, persoonlijk en tegen loon. Jij houdt loonheffingen in en betaalt door bij ziekte.

Bijgewerkt op: 28 oktober 2026

Loondienst betekent dat iemand voor je werkt op basis van een arbeidsovereenkomst. De werknemer doet het werk zelf, krijgt er loon voor en jij bepaalt hoe, wanneer en waar het werk gebeurt. Als werkgever houd je loonheffingen in, betaal je premies voor de werknemersverzekeringen en betaal je het loon door als je werknemer ziek is.

Een zzp'er werkt op eigen rekening, stuurt een factuur en regelt zijn eigen belasting en verzekeringen. Of iemand zzp'er is, hangt alleen niet af van wat er op papier staat. Wat telt, is hoe er in de praktijk gewerkt wordt. Sinds 2025 volgt bij een verkeerde inschatting weer een naheffing. Hoe opdrachtgever en zzp'er dat samen beoordelen, regelt de Wet DBA.

Wat is loondienst?

Loondienst heeft volgens de Belastingdienst drie kenmerken. Jij hebt werkgeversgezag, dus jij bepaalt hoe het werk gedaan wordt. Je werknemer moet het werk persoonlijk doen en kan niet op eigen houtje een ander sturen. Tegenover het werk staat loon. Zijn die drie er, dan is er een arbeidsovereenkomst, ook als niemand iets heeft getekend.

Die drie kenmerken alleen beslissen het niet. Bij twijfel weegt de Belastingdienst, net als de rechter, alle feiten en omstandigheden mee. Daardoor kan de ene kracht hetzelfde werk in loondienst doen dat een ander als zelfstandige doet. In het Engels heet loondienst employment. Een werknemer in loondienst is een employee.

Werkgeversgezag herken je op de werkvloer

Gezag is het kenmerk waar het meestal om draait. De Belastingdienst geeft vier vragen mee. Bepaal jij hoe, wanneer, waar en met wie iemand werkt? Beslis jij hoeveel uur of dagen per week iemand werkt? Mag je je bemoeien met hoe iemand met anderen samenwerkt? En als iemand hetzelfde werk doet als je eigen personeel, geef je dan dezelfde aanwijzingen? Is het antwoord één keer ja, dan is dat volgens de Belastingdienst al een sterke aanwijzing voor gezag.

In een restaurant of winkel ziet gezag er heel gewoon uit. Iemand staat met vaste diensten in je rooster, meldt zich bij de leidinggevende van dienst, werkt met jullie kassa en draagt jullie bedrijfskleding. Dat is werken onder gezag, ook als die persoon aan het eind van de maand een factuur stuurt.

Loondienst of zzp: het verschil voor jou als werkgever

Voor jou als werkgever is het verschil vooral een verschil in verplichtingen en risico. Bij loondienst draag jij de loonkosten, ook in rustige weken, en de risico's van ziekte en ontslag. Bij een zzp'er betaal je voor het werk dat geleverd is en ligt het ondernemersrisico bij de zzp'er.

	Loondienst	Zzp
Overeenkomst	Arbeidsovereenkomst	Opdrachtovereenkomst
Belasting en premies	Jij houdt loonheffingen in en draagt ze af	De zzp'er doet zelf aangifte inkomstenbelasting
Bij ziekte	Jij betaalt het loon door, tot 104 weken	Geen loondoorbetaling, de zzp'er is zelf verantwoordelijk
Werknemersverzekeringen	Verzekerd voor ziekte, arbeidsongeschiktheid en werkloosheid	Niet verzekerd
Inzet	Jij bepaalt rooster en werkwijze	De zzp'er bepaalt zelf hoe het werk gebeurt
Einde	Opzegtermijn en ontslagregels	Einde van de opdracht zoals afgesproken

Welke kant een samenwerking op valt, beoordeelt de Belastingdienst onder meer aan de hand van de aard en duur van het werk, hoe werktijden worden bepaald, hoe sterk iemand is ingebed in je organisatie en hoe de beloning tot stand komt. Ook de hoogte van de beloning telt mee, net als de vraag of de opdrachtnemer commercieel risico loopt en zich als ondernemer gedraagt. Iemand die al jaren voor één opdrachtgever werkt, in jouw rooster, tegen een tarief dat lijkt op het loon van je personeel, valt eerder in loondienst dan een vakman met eigen gereedschap en meerdere klanten.

Als je zzp'er eigenlijk in loondienst werkt

Schijnzelfstandigheid betekent dat iemand als zzp'er is ingehuurd terwijl er eigenlijk sprake is van loondienst. Opdrachtgever en zzp'er zijn er samen verantwoordelijk voor dat dit niet gebeurt. De Belastingdienst hanteert sinds 1 januari 2025 weer de normale regels en kan je dan met terugwerkende kracht een naheffing voor de loonheffingen opleggen.

Die naheffing gaat niet verder terug dan 1 januari 2025, behalve bij kwaadwillendheid of als je een aanwijzing van de Belastingdienst niet hebt opgevolgd. Dan kan de Belastingdienst tot vijf jaar terug naheffen. Vergrijpboetes, voor opzet of grove schuld, kunnen sinds 1 januari 2026. Verzuimboetes legt de Belastingdienst in 2026 nog niet op.

Wat er nog verandert: het rechtsvermoeden onder 38 euro per uur

De Eerste Kamer nam op 16 juni 2026 de Wet invoering rechtsvermoeden van arbeidsovereenkomst op basis van uurtarief aan. De wet gaat in op 31 december 2026. Werkt een zzp'er voor een zakelijke opdrachtgever voor minder dan € 38 per uur (de grens per 1 januari 2026, die wordt geïndexeerd), dan wordt vermoed dat er een arbeidsovereenkomst is. Het is dan aan de opdrachtgever om het tegendeel aan te tonen.

Fictieve dienstbetrekking: geen loondienst, toch loonheffingen

Soms is er geen loondienst en moet je toch loonheffingen inhouden. De wet ziet sommige groepen dan als werknemer, de fictieve dienstbetrekking. Voorbeelden zijn stagiairs, thuiswerkers en gelijkgestelden: mensen die meestal op twee of meer dagen per week voor je werken en daarmee minstens 2/5 van het minimumloon verdienen. Voor een deel van die groepen kun je samen schriftelijk afspreken dat de fictieve dienstbetrekking niet geldt, vóór de eerste betaling. De opdrachtnemer heeft dan geen recht meer op een uitkering bij ziekte, arbeidsongeschiktheid of werkloosheid.

Twijfel je? Zo toets je de arbeidsrelatie

Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie. Een vragenlijst van het ministerie van SZW die je samen met de opdrachtnemer invult. Het puntentotaal laat zien naar welke kant de opdracht neigt.
Keuzehulp en praktijkvoorbeelden. Op rijksoverheid.nl staan een keuzehulp met tien vragen en voorbeelden per vakgebied.
Vooroverleg. Bij de Belastingdienst kun je een verzoek om vooroverleg doen. Die beoordeling geeft alleen zekerheid zolang de praktijk precies blijft zoals je hem beschreef.

Wijst alles op loondienst, dan heb je twee routes. Je biedt een arbeidsovereenkomst aan, of je richt de opdracht zo in dat de zzp'er echt zelfstandig werkt: eigen materiaal, ruimte voor andere klanten en zelf bepalen hoe en wanneer het werk gebeurt.

Voorbeeld: drie mensen in dezelfde keuken

Een restaurant in Utrecht heeft drie mensen in de keuken. Sanne is kok met een contract van 32 uur. Mo is oproepkracht en werkt als de chef hem inroostert. Joris is zzp-kok en staat elke vrijdag- en zaterdagavond in de keuken, voor € 32 per uur.

Sanne en Mo werken allebei in loondienst. Ook een oproepkracht heeft een arbeidsovereenkomst, alleen zonder vast aantal uren. Bij Joris ligt het lastiger. Hij staat met vaste diensten in hetzelfde rooster, kookt het menu van de chef en krijgt dezelfde aanwijzingen als Sanne. Op de vier gezagsvragen van de Belastingdienst is het antwoord vaker ja dan nee, dus de kans is groot dat Joris in de praktijk in loondienst werkt. En zodra het rechtsvermoeden geldt, ligt zijn tarief onder de grens van € 38.

Het restaurant kan Joris een contract aanbieden, bijvoorbeeld een min-maxcontract voor de weekenden. Of het huurt hem alleen in voor werk dat hij echt zelfstandig doet, zoals een cateringopdracht waarvoor hij zelf het menu maakt, zijn eigen spullen meeneemt en het risico draagt.

Iemand in loondienst nemen: dit regel je

De arbeidsovereenkomst. Leg vast of het contract voor bepaalde of onbepaalde tijd is, hoeveel uur iemand werkt, het loon en de functie. Kijk ook of er voor je sector een cao of een verplicht pensioenfonds geldt.
De gegevens voor de loonheffingen. Je nieuwe werknemer geeft via de loonheffingsverklaring onder meer aan of je de loonheffingskorting moet toepassen.
De loonaangifte. Vanaf de eerste loonbetaling houd je loonheffingen in en doe je loonaangifte bij de Belastingdienst, meestal via je salarissoftware of je administratiekantoor.
Rooster en uren. De contracturen bepalen hoeveel je iemand kunt inroosteren. De gewerkte uren gaan elke periode naar de salarisadministratie.

In Shiftbase staat dat bij elkaar in de personeelsadministratie. Shiftbase maakt het contract op basis van je eigen template, je nieuwe medewerker ondertekent het op zijn telefoon en de loonheffingsverklaring is al vooringevuld. Contractvorm, uren en uurloon staan in het dossier van de medewerker, dus zie je tijdens het roosteren wat een dienst kost. Na de periode gaan de goedgekeurde uren als loonklare uren naar je salarisadministratie.

Reken bij het aannemen ook met meer dan het brutoloon. Bovenop het loon betaal je onder meer premies werknemersverzekeringen, de werkgeversheffing Zorgverzekeringswet, vakantiegeld en vaak pensioenpremie. Hoe je dat optelt, staat in wat een werknemer kost.

Veelgestelde vragen

Loondienst betekent dat iemand werkt op basis van een arbeidsovereenkomst met een werkgever. De werknemer doet het werk persoonlijk, krijgt er loon voor en werkt onder het gezag van de werkgever, die loonheffingen inhoudt en afdraagt.

Het verschil tussen loondienst en zzp zit in gezag, risico en verplichtingen. Een werknemer in loondienst werkt onder gezag van de werkgever, die loonheffingen inhoudt en bij ziekte het loon doorbetaalt. Een zzp'er werkt op eigen rekening, bepaalt zelf hoe het werk gebeurt en regelt zijn eigen belasting en verzekeringen.

Een zzp'er kan naast zijn eigen bedrijf in loondienst werken bij een werkgever. Elke arbeidsrelatie wordt apart beoordeeld. Doet iemand bij dezelfde werkgever als zzp'er hetzelfde werk onder hetzelfde gezag als in loondienst, dan wijst dat op loondienst en niet op zelfstandig werk.

De nadelen van loondienst voor een werkgever zijn de vaste loonkosten, ook in rustige periodes, de opzegtermijnen en ontslagregels en het loon dat je doorbetaalt als een werknemer ziek is. Die loondoorbetaling bij ziekte kan tot 104 weken duren.

Iemand in loondienst kost meer dan het brutoloon. Bovenop het loon betaal je als werkgever onder meer premies werknemersverzekeringen, de werkgeversheffing Zorgverzekeringswet, vakantiegeld en vaak pensioenpremie. Hoe je dat bij elkaar optelt, staat in wat een werknemer kost.

Of een zzp'er niet eigenlijk in loondienst werkt, toets je met de Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie van het ministerie van SZW of met de keuzehulp op rijksoverheid.nl. Kijk vooral naar gezag: bepaal jij hoe, wanneer en waar iemand werkt, dan wijst dat op loondienst.

Bij payroll werkt iemand ook in loondienst, alleen is het payrollbedrijf de juridische werkgever. Jij bepaalt het werk, het payrollbedrijf sluit de arbeidsovereenkomst en verzorgt de loonbetaling en de loonheffingen.