Personeelsmanagement

Personeelsmanagement gaat over instroom, doorstroom en uitstroom. Welke taken erbij horen, welke doelen tellen en waar het in de praktijk misgaat.

Geschreven door: Carin VreedeBijgewerkt op:

Personeelsmanagement is alles wat een organisatie doet om de juiste mensen te vinden, ze goed in te zetten, ze te laten groeien en ze te houden. Het loopt van de vacature tot de laatste werkdag: werving, contracten, het rooster, verlof en verzuim, beoordelen, opleiden en het afscheid.

Heeft een organisatie een HR-afdeling, dan ligt dat werk bij specialisten. In een restaurant of winkel met twintig medewerkers doet de eigenaar of bedrijfsleider het meeste zelf, vaak tussen twee diensten door.

Personeelsmanagement, HRM en personeelszaken: wat is het verschil?

De meeste mensen gebruiken de woorden door elkaar. Dat is ook niet fout. Wie het verschil wel maakt, kijkt naar hoe een organisatie naar haar medewerkers kijkt. Personeelszaken is de oudere naam voor de afdeling die de administratie deed: contracten, salaris, verlof en ziekmeldingen.

Bij human resource management (HRM) zijn medewerkers het kapitaal van de organisatie, waarin je investeert met opleiding, loopbaanpaden en leiderschap. Het Nederlandse woord personeelsmanagement dekt allebei.

Twee woorden liggen er dicht tegenaan. Personeelsbeheer is het administratieve deel: gegevens, contracten, uren en verlof bijhouden. Personeelsbeleid is het geheel van regels en keuzes dat je vastlegt in een HR-beleid, zoals hoe je werft, hoe verlof aanvragen gaat en wat er gebeurt bij verzuim. Met personeelsmanagement voer je dat beleid elke week uit.

De taken van personeelsmanagement: instroom, doorstroom en uitstroom

De taken volgen de weg die een medewerker door je organisatie aflegt. In HR heet dat instroom, doorstroom en uitstroom.

Instroom

Instroom begint met de vraag hoeveel mensen je nodig hebt en wat ze moeten kunnen. Daarna volgen de functieomschrijving, de vacature, de sollicitatiegesprekken, het contract en het inwerken. Dat laatste wordt vaak overgeslagen als het druk is. Een nieuwe medewerker die in zijn eerste week alleen een drukke zaterdag draait, weet na die week nog steeds niet waar de borden staan.

Voordat de eerste dienst begint, moet ook de administratie rond zijn. Je stelt de identiteit van de nieuwe medewerker vast en bewaart een kopie van het identiteitsbewijs in de loonadministratie. Daarnaast heb je de gegevens voor de loonheffingen nodig, meestal via het formulier Opgaaf gegevens voor de loonheffingen. Daarop geeft de medewerker ook aan of je de loonheffingskorting moet toepassen.

Doorstroom

Doorstroom is alles wat er gebeurt zolang iemand bij je werkt: het rooster en de gewerkte uren, verlof en ziekte, functioneringsgesprekken, opleiding en de stap naar een volgende functie. Voor een bedrijf met diensten is dit verreweg het grootste deel van het werk, omdat het rooster elke week opnieuw bepaalt wie er werkt.

Wordt iemand langdurig ziek, dan bepaalt de Wet verbetering poortwachter welke stappen werkgever en medewerker samen zetten om weer aan het werk te komen. Gegevens over ziekte vallen onder de AVG: je legt vast dat iemand ziek is, niet wat hij mankeert.

Uitstroom

Uitstroom is het afscheid, door een opzegging, een contract dat afloopt of pensioen. Daar horen de opzegtermijn bij, de eindafrekening met de vakantie-uren die nog openstaan en het teruggeven van sleutels en kleding. Een exitgesprek levert vaak het eerlijkste antwoord op de vraag waarom mensen weggaan.

Strategisch, tactisch en operationeel personeelsmanagement

Personeelsmanagement speelt zich af op drie niveaus. Elk niveau heeft zijn eigen termijn en zijn eigen vraag.

Niveau

Termijn

De vraag

Voorbeeld in een restaurant

Strategisch

Meerdere jaren

Welke mensen hebben we nodig om de plannen van het bedrijf waar te maken?

Over twee jaar een tweede zaak openen, met een eigen bedrijfsleider

Tactisch

Een jaar

Hoeveel mensen met welke vaardigheden zijn er nodig, en wat mag dat kosten?

De bezetting voor het terrasseizoen bepalen en in het voorjaar oproepkrachten werven

Operationeel

Dagen tot weken

Wie werkt er deze week, en wat doen we als iemand uitvalt?

Een zieke kok vervangen en verlofaanvragen goedkeuren

Strategisch personeelsmanagement koppelt de plannen van het bedrijf aan de mensen die nodig zijn om ze uit te voeren. Op het tactische niveau maak je daar een jaarplan van, met formatie, budget, werving en opleiding. Dat jaarplan heet ook tactische personeelsplanning.

Het operationele niveau is de dagelijkse uitvoering. Daar is het rooster het belangrijkste instrument, en in operationele personeelsplanning verdeel je de beschikbare mensen over de diensten van de komende weken.

Integraal personeelsmanagement betekent dat de drie niveaus op elkaar aansluiten. Wil je over twee jaar een tweede zaak openen, dan begin je nu met het opleiden van een kok die daar zelfstandig de keuken kan draaien. Zonder die stap blijft de strategie een plan op papier.

De doelen van personeelsmanagement

Het doel van personeelsmanagement is dat er op elk moment genoeg mensen met de juiste vaardigheden werken, tegen kosten die het bedrijf kan dragen, en dat die mensen willen blijven. Bezetting, vaardigheden, kosten en behoud zitten elkaar regelmatig in de weg. Een krap rooster houdt de loonkosten laag en maakt het werk zwaarder. Opleiden kost nu uren en levert pas later iets op.

Alles moet daarbij binnen de regels blijven: de Arbeidstijdenwet, de cao en wat er in elk contract is afgesproken. Een groot deel van personeelsmanagement is het afwegen van die doelen tegen elkaar, week na week.

Personeelsmanagement in een bedrijf met diensten

In een kantoor met vaste werktijden is personeelsmanagement vooral een zaak van HR. In de horeca, de retail en andere bedrijven met diensten loopt het via het rooster. Wie werkt, hoeveel uur, wat dat kost en wie er met vakantie is: elke vraag over personeel komt daar samen.

Een week personeelsmanagement in een restaurant

Neem een restaurant met 25 medewerkers, van wie de helft oproepkracht of student is. Een gewone week ziet er zo uit:

  • Op maandag meldt een kok zich ziek voor de rest van de week. De bedrijfsleider legt de ziekmelding vast en zoekt vervanging voor vijf diensten.

  • Op dinsdag vragen drie medewerkers verlof aan voor de zomer. Twee aanvragen vallen in dezelfde week, waarin al een collega met vakantie is.

  • Op woensdag begint een nieuwe medewerker in de bediening. Het contract moet getekend zijn en de gegevens moeten bij de salarisadministratie liggen voordat de eerste dienst begint.

  • Op vrijdag en zaterdag is het druk en blijven twee mensen een uur langer. Die uren moeten worden goedgekeurd voordat ze naar de salarisadministratie gaan.

  • Op zondag maakt de bedrijfsleider het rooster voor de week erna, met de ziekmelding, het verlof en de contracturen van iedereen erbij.

Geen van die taken heet op de werkvloer personeelsmanagement. Toch is het precies dat: verzuim, verlof, instroom, uren en planning. Een HR-strategie die niet in zo’n week terugkomt, merkt een medewerker niet.

Waar software het werk overneemt

Het meeste werk in zo’n week is gegevens overzetten. De ziekmelding gaat van WhatsApp naar het rooster, de uren van papier naar het salarispakket en de verlofaanvraag van een mail naar een lijst. Bij elke keer overtypen kan er iets misgaan.

In Shiftbase staat het dossier van elke medewerker, met contract, contracturen en uurloon, naast de personeelsplanning. Een ziekmelding of goedgekeurd verlof zie je terug als je het rooster maakt. Gewerkte uren gaan na goedkeuring door naar je salarispakket. Neem je iemand aan, dan maakt Shiftbase het contract op basis van je eigen template en tekent de nieuwe medewerker het op zijn telefoon. Bij het plannen waarschuwt Shiftbase als een dienst niet past binnen de Arbeidstijdenwet, bijvoorbeeld bij te weinig rust tussen twee diensten.

Kengetallen: zo meet je of personeelsmanagement werkt

Of personeelsmanagement werkt, zie je aan een paar kengetallen die je het best per maand bijhoudt.

Kengetal

Zo reken je het uit

Wat het je vertelt

Personeelsverloop

Aantal vertrokken medewerkers in een jaar ÷ gemiddeld aantal medewerkers × 100

Hoeveel mensen je elk jaar opnieuw moet werven en inwerken

Verzuimpercentage

Het deel van de beschikbare tijd dat medewerkers ziek zijn

Hoeveel diensten je door ziekte opnieuw moet invullen

Personeelskosten als deel van de omzet

Loonkosten ÷ omzet × 100

Of de bezetting past bij wat er binnenkomt

Overuren

Gewerkte uren min contracturen

Of het rooster structureel te krap is

Openstaande vakantie-uren

Opgebouwde min opgenomen vakantie-uren

Of er aan het eind van het jaar een stuwmeer aan verlof ontstaat

Een rekenvoorbeeld. Het restaurant uit de week hierboven had vorig jaar gemiddeld 25 medewerkers en er vertrokken er 10. Het verloop was dus 10 ÷ 25 × 100 = 40 procent. Stel dat het werven en inwerken van één nieuwe medewerker de bedrijfsleider 20 uur kost. Dan gaat er 200 uur per jaar alleen al naar het vervangen van mensen die weggingen.

Personeelskosten zeggen meer als je ze per dag naast de omzet zet. Dan zie je welke diensten te ruim bezet zijn en welke te krap. Zo kun je de personeelskosten afstemmen op de omzet die je verwacht.

Medewerkers houden: het rooster telt mee

In de horeca en de retail hangt de vraag of mensen blijven nauw samen met hun rooster. Een student of een ouder met een bijbaan blijft alleen als het werk naast de rest van zijn leven past. Een rooster dat pas op vrijdagavond voor de week erna verschijnt, maakt dat lastig.

Publiceer het rooster daarom een vaste termijn vooruit, zodat iedereen weet waar hij aan toe is. Verdeel weekenden en late diensten zo dat iedereen kan zien dat het eerlijk gaat. Laat medewerkers zelf diensten ruilen, met jouw goedkeuring als laatste stap. Wie zijn eigen werktijden een beetje kan sturen, zoekt minder snel een andere baan.

Waar personeelsmanagement in de praktijk misgaat

Het beleid staat op papier en het rooster doet iets anders. De afspraak dat iedereen één weekend per maand vrij is, houdt geen stand als niemand bij het plannen ziet wie de afgelopen weekenden al heeft gewerkt.

Gegevens staan op drie plekken. De contracturen zitten in een map, de uren in een spreadsheet en het verlof in een mailbox. Een fout valt dan pas op als een medewerker zijn loonstrook narekent en uren mist.

Verloop wordt pas gezien bij het afscheid. Waar veel oproepkrachten werken, vertrekt iemand vaak zonder gesprek. Dan weet je niet of het aan het rooster, het loon of de leidinggevende lag. Een kort gesprek na de eerste drie maanden vangt meer op dan een exitgesprek achteraf.

Alles hangt aan één persoon. In kleine bedrijven doet de eigenaar al het personeelswerk zelf. Laat medewerkers hun beschikbaarheid zelf doorgeven, verlof aanvragen in de app en onderling diensten ruilen. Dan houdt de eigenaar tijd over voor de gesprekken die alleen hij of zij kan voeren.

Personeelsmanagement leren

HR is geen beschermd beroep. Voor werk in personeelsmanagement is wettelijk geen diploma verplicht, al vragen werkgevers in vacatures vaak om een mbo- of hbo-opleiding in HRM. Wie als ondernemer of leidinggevende alleen de basis wil, kan een korte cursus personeelsmanagement volgen, klassikaal of als thuisstudie. Zo’n cursus behandelt meestal arbeidsrecht, werving en selectie, gesprekstechnieken en verzuimbegeleiding.

Veelgestelde vragen

Personeelsmanagement is het geheel van taken waarmee een organisatie medewerkers werft, inzet, ontwikkelt en behoudt, van de vacature tot het afscheid. Het wordt ook human resource management (HRM) genoemd.

Personeelsmanagement kent een strategisch, een tactisch en een operationeel niveau. Het strategische niveau gaat over de mensen die het bedrijf over een paar jaar nodig heeft, het tactische over het jaarplan voor formatie, werving en opleiding. Het operationele niveau is de dagelijkse uitvoering, zoals het rooster, verlof en verzuim.

Personeelszaken is de oudere naam voor de afdeling die de personeelsadministratie doet: contracten, salaris, verlof en ziekmeldingen. HRM is breder en ziet medewerkers als kapitaal waarin de organisatie investeert, met opleiding, loopbaanpaden en leiderschap. In de praktijk worden de twee termen vaak door elkaar gebruikt.

Personeelsbeheer is het administratieve deel van personeelsmanagement: medewerkergegevens, contracten, uren, verlof en ziekmeldingen bijhouden. Personeelsmanagement omvat daarnaast werving, ontwikkeling, beoordeling en de keuzes over welke mensen de organisatie in de toekomst nodig heeft.

Een personeelsmanager is verantwoordelijk voor het personeelsmanagement in een organisatie: werving en selectie, contracten, verzuimbegeleiding, beoordelingen en opleiding. In grotere organisaties heet die functie meestal HR-manager. In een klein bedrijf doet de eigenaar of bedrijfsleider dit werk zelf.

Voor werk in personeelsmanagement is wettelijk geen diploma verplicht. Werkgevers vragen in vacatures vaak wel om een mbo- of hbo-opleiding in HRM. Ondernemers die alleen de basis willen leren, kunnen een korte cursus personeelsmanagement volgen.

Software voor personeelsmanagement in een bedrijf met roosters houdt contracten, contracturen, verlof, verzuim en gewerkte uren bij op dezelfde plek als het rooster. In Shiftbase staan contract en personeelsdossier naast de planning, zodat je ziekmeldingen en verlof ziet tijdens het roosteren en goedgekeurde uren doorgaan naar het salarispakket.

Carin Vreede
Carin VreedeTeamlead Online Marketing

Carin schrijft voor Shiftbase over roosteren, verzuim en alles wat teamplanning makkelijker maakt. Ze vertaalt de dagelijkse hoofdpijn van managers naar praktische tips die je meteen kunt gebruiken.

Alle begrippen bekijken