Kerstgratificatie

Een kerstgratificatie is een vrijwillige extra beloning die een werkgever rond kerst geeft, in geld of in natura, en die voor de belasting als loon telt.

Geschreven door: Lajea van der WillikBijgewerkt op:

Wat is een kerstgratificatie?

Een kerstgratificatie is een extra beloning die een werkgever in december geeft als dank voor het afgelopen jaar, in geld, als cadeaubon of in natura. Er bestaat geen wettelijk recht op. Of je hem geeft, hoe hoog en aan wie, bepaal je zelf, tenzij de cao of het contract er iets over zegt. Voor de belasting is elke kerstgratificatie loon. Je kiest wel hoe je die belasting afrekent: via de loonstrook tegen het bijzonder tarief of via de vrije ruimte van de werkkostenregeling (WKR).

Een kerstgratificatie is een vorm van gratificatie: een beloning los van het vaste loon, meestal vrijwillig toegekend. In de praktijk lopen de woorden kerstgratificatie, kerstbonus en eindejaarsuitkering door elkaar. Toch maakt het verschil welke het is. Het bepaalt of je de uitkering volgend jaar weer moet geven en hoe je hem afrekent.

Kerstgratificatie, eindejaarsuitkering, 13e maand en kerstpakket

De belangrijkste vraag bij elke extra uitkering in december is waar het recht op vastligt. Daar hangt van af of je de uitkering mag schrappen en hoe je hem verdeelt.

Wat is het

Recht op

Belasting

Kerstgratificatie

Vrijwillige beloning rond kerst, vast bedrag of cadeau

Alleen via cao, contract of een vaste gedragslijn

Loon: bijzonder tarief of vrije ruimte WKR

Eindejaarsuitkering

Percentage van het jaarloon, vaak uit de cao

Ja, als cao of contract het regelt

Loon, meestal tegen het bijzonder tarief

13e maand

Extra maandsalaris, meestal in december

Ja, als het in cao of contract staat

Loon, meestal tegen het bijzonder tarief

Eindejaarsbonus

Beloning voor prestaties van de medewerker of het bedrijf

Als de doelen uit de regeling zijn gehaald

Loon, meestal tegen het bijzonder tarief

Kerstpakket

Geschenk in natura

Alleen als het is toegezegd of vaste gewoonte is

Loon in natura, meestal in de vrije ruimte WKR

Een eindejaarsuitkering en een 13e maand zijn dus meestal afgesproken loon, geen gunst. Een eindejaarsbonus hangt aan prestaties. De kerstgratificatie is de vrije variant: jij bepaalt de vorm en het bedrag.

Is een kerstgratificatie verplicht?

Nee, de wet verplicht je niet tot een kerstgratificatie. Een verplichting ontstaat pas als de cao of de arbeidsovereenkomst hem toekent. Kijk daarom eerst in de cao die voor je bedrijf geldt. Staat daar een eindejaarsuitkering in, dan is dat loon waar de medewerker recht op heeft, en geen vrijwillige gratificatie.

Een vrijwillige kerstgratificatie kan wel een arbeidsvoorwaarde worden doordat je hem jaren achter elkaar op dezelfde manier geeft. De Hoge Raad oordeelde op 22 juni 2018 dat die vraag niet in het algemeen te beantwoorden is. Het komt aan op wat werkgever en medewerker redelijkerwijs uit elkaars gedrag mochten afleiden. Rechters kijken onder meer naar hoe lang je de gedragslijn al volgt, wat je erover hebt gezegd of juist niet, en voor hoeveel medewerkers hij gold. Alleen de verwachting dat er weer iets komt, is volgens de rechtspraak niet genoeg.

Wil je de vrijheid houden, zet dan bij elke uitkering schriftelijk dat het om een eenmalige, vrijwillige gratificatie gaat waar voor volgende jaren geen recht uit volgt. Een bedrag dat elk jaar zonder enig voorbehoud gelijk is, maakt het eerder aannemelijk dat medewerkers erop mochten rekenen.

Hoe wordt een kerstgratificatie belast?

Alles wat een medewerker uit zijn dienstbetrekking krijgt, is loon (art. 10 Wet op de loonbelasting 1964). Dat geldt voor een gratificatie in geld, een cadeaubon en een kerstpakket. Je hebt twee manieren om de belasting af te rekenen.

Via de loonstrook. Betaal je de gratificatie als loon uit, dan houd je loonheffing in tegen het bijzonder tarief. Het percentage komt uit de tabel bijzondere beloningen 2026 van de Belastingdienst en hangt af van het jaarloon van de medewerker over het vorige jaar. Het bestaat uit een standaardtarief plus een verrekeningspercentage voor de loonheffingskorting. Voor een medewerker onder de AOW-leeftijd met loonheffingskorting en een jaarloon van € 29.737 tot € 38.884 is dat 35,75% plus 4,45%, samen 40,20%. Bij een jaarloon van € 12.923 tot € 23.931 is het 35,75% min 31,01%, samen 4,74%. Daarnaast betaal je als werkgever de gewone werkgeverspremies over de uitkering.

Via de vrije ruimte van de WKR. Je kunt de gratificatie ook aanwijzen als eindheffingsloon. De medewerker krijgt het bedrag dan netto en jij betaalt geen belasting zolang je binnen de vrije ruimte blijft. In 2026 is de vrije ruimte 2,00% van het fiscale loon tot en met € 400.000 en 1,18% over het deel daarboven, net als in 2025. Over wat je daarboven uitgeeft, betaal je 80% eindheffing. De vrije ruimte geldt per kalenderjaar: wat je niet gebruikt, kun je niet meenemen naar volgend jaar.

Aanwijzen mag alleen als het gebruikelijk is. Een vergoeding of verstrekking mag niet meer dan 30% afwijken van wat in vergelijkbare situaties gebruikelijk is. Omdat die toets lastig is, hanteert de Belastingdienst een doelmatigheidsgrens van € 2.400 per medewerker per jaar. Blijft wat je voor één medewerker in de vrije ruimte aanwijst onder dat bedrag, dan toetst de Belastingdienst de gebruikelijkheid niet verder. Gerichte vrijstellingen tellen daarbij niet mee. Een kerstgratificatie van een paar honderd euro past daar dus normaal gesproken binnen.

Een kerstpakket valt niet onder een gerichte vrijstelling en gaat ook naar de vrije ruimte. Je telt de prijs mee die je voor het pakket betaalt, plus de verzendkosten. Voor de btw geldt een aparte grens: blijven je personeelsvoorzieningen en geschenken onder € 227 exclusief btw per medewerker per boekjaar, dan mag je de btw op het pakket aftrekken.

Rekenvoorbeeld: kerstgratificatie in een restaurant

Een restaurant heeft twaalf medewerkers: vier fulltimers met 38 uur, vijf parttimers met 24 uur en drie oproepkrachten die in 2026 gemiddeld 12 uur per week werkten. Het fiscale loon over 2026 komt naar verwachting uit op € 330.000. De vrije ruimte is dan 2% × € 330.000 = € 6.600. Daarvan is dit jaar al € 2.400 gebruikt, onder meer voor het personeelsfeest. Er is nog € 4.200 over.

De eigenaar geeft € 5 per uur van de gemiddelde werkweek, plus een kerstpakket van € 40 per persoon inclusief verzending:

Groep

Per persoon

Aantal

Totaal

Fulltime, 38 uur

38 × € 5 = € 190

4

€ 760

Parttime, 24 uur

24 × € 5 = € 120

5

€ 600

Oproepkracht, gemiddeld 12 uur

12 × € 5 = € 60

3

€ 180

Kerstpakket

€ 40

12

€ 480

Totaal

€ 2.020

Samen met de € 2.400 die al was gebruikt, staat de vrije ruimte op € 4.420 van de € 6.600. Er is geen eindheffing verschuldigd en de medewerkers krijgen alles netto. Per medewerker blijft het ruim onder € 2.400. De gratificatie kost het restaurant precies € 2.020.

Stel dat het restaurant eerder al € 5.800 uit de vrije ruimte had gebruikt. Dan komt het totaal op € 7.820, dat is € 1.220 boven de vrije ruimte. De eindheffing is 80% × € 1.220 = € 976.

Betaalt het restaurant de gratificatie in plaats daarvan via de loonstrook, dan hangt het netto bedrag af van het jaarloon over 2025. Een fulltimer met een jaarloon van € 32.000 valt in het tarief van 40,20% en houdt van € 190 nog € 113,62 over. Een parttimer met een jaarloon van € 20.000 valt in het tarief van 4,74% en houdt van € 120 nog € 114,31 over. Voor de fulltimer is de vrije ruimte dus duidelijk gunstiger, zolang er ruimte over is. In een winkel werkt de berekening hetzelfde, alleen met andere uren en een andere loonsom.

Parttimers, oproepkrachten en tijdelijke contracten

Je mag geen onderscheid maken tussen medewerkers op grond van een verschil in arbeidsduur, tenzij dat objectief gerechtvaardigd is (art. 7:648 BW). Voor medewerkers met een tijdelijk contract geldt hetzelfde ten opzichte van medewerkers met een vast contract (art. 7:649 BW). Parttimers of tijdelijke krachten uitsluiten van een gratificatie die de rest van het team wel krijgt, is daarom riskant. Een bedrag naar rato van de uren, zoals in het rekenvoorbeeld, is de gangbare oplossing.

Bij een oproepkracht zonder vaste uren heb je geen contracturen om mee te rekenen. Neem dan het gemiddelde aantal gewerkte uren per week over een vaste periode, bijvoorbeeld januari tot en met november. Leg die maatstaf vooraf vast en gebruik hem voor iedereen, zodat je kunt uitleggen hoe elk bedrag tot stand kwam.

Voor medewerkers die in de loop van het jaar in dienst kwamen, ligt een bedrag naar rato van de maanden in dienst voor de hand. Wie op de peildatum al uit dienst is, krijgt een vrijwillige gratificatie niet vanzelf. Staat de uitkering in de cao of het contract, kijk dan wat daar over uitdiensttreding staat.

Gewerkte uren als basis voor de verdeling

Een verdeling naar rato is zo goed als de uren waarop je hem baseert. In Shiftbase klokken medewerkers in en uit met de prikklok in de app, en de urenregistratie zet de gewerkte uren naast het rooster en de contracturen. Zo zie je per medewerker hoeveel uur er in de peilperiode is gewerkt, ook bij oproepkrachten zonder vaste uren. De uren exporteer je naar je salarisadministratie, waar je de gratificatie verwerkt als loon of als eindheffingsloon. De keuze voor de vrije ruimte en de berekening van de eindheffing blijven bij je salarisadministrateur.

Veelgestelde vragen

Een vast maximum bestaat niet. Onbelast voor de medewerker gaat via de vrije ruimte van de werkkostenregeling: in 2026 is dat 2% van het fiscale loon tot en met € 400.000 en 1,18% daarboven. Tot € 2.400 per medewerker per jaar toetst de Belastingdienst de gebruikelijkheid niet verder. Ga je boven de vrije ruimte uit, dan betaal je als werkgever 80% eindheffing over het meerdere.

Een kerstgratificatie via de loonstrook wordt belast tegen het bijzonder tarief uit de tabel bijzondere beloningen. Dat percentage hangt af van het jaarloon over het vorige jaar. In 2026 is het met loonheffingskorting bijvoorbeeld 4,74% bij een jaarloon van € 12.923 tot € 23.931 en 40,20% bij € 29.737 tot € 38.884.

Dat kan, maar niet automatisch. Volgens de Hoge Raad (22 juni 2018) gaat het om wat de medewerker redelijkerwijs uit jouw gedrag mocht afleiden, met onder meer de duur van de gedragslijn en wat je erover hebt gezegd. Vermeld bij elke uitkering schriftelijk dat ze eenmalig en vrijwillig is als je de vrijheid wilt houden.

Als de rest van het team een kerstgratificatie krijgt, mag je oproepkrachten niet zonder objectieve rechtvaardiging uitsluiten vanwege hun kleinere of wisselende arbeidsduur (art. 7:648 BW). Gebruikelijk is een bedrag naar rato van het gemiddelde aantal gewerkte uren per week over een vaste periode. Leg die maatstaf vooraf vast en pas hem op iedereen toe.

Ja, een kerstpakket is loon in natura en gaat naar de vrije ruimte van de werkkostenregeling, inclusief de verzendkosten. Zolang je met al je aangewezen vergoedingen en verstrekkingen binnen de vrije ruimte blijft, betaal je er geen belasting over. Daarboven betaal je 80% eindheffing.

Een kerstgratificatie is een vrijwillige beloning waarvan je zelf vorm en bedrag kiest. Een eindejaarsuitkering is meestal een vast percentage van het jaarloon dat in de cao of het contract staat, waar de medewerker dus recht op heeft. Beide zijn loon, maar alleen de vrijwillige gratificatie kun je per jaar anders invullen of overslaan.

Lajea van der WillikVoormalig content specialist workforce management

Lajea van der Willik was bijna drie jaar content specialist workforce management bij Shiftbase. Ze schreef over de dagelijkse HR-vragen van Nederlandse werkgevers, van de Arbeidstijdenwet en verlofregistratie tot personeelsplanning in de horeca en payroll voor het mkb, en maakte daar artikelen van waar een werkgever meteen mee aan de slag kan.

Alle begrippen bekijken