Secundaire arbeidsvoorwaarden

Secundaire arbeidsvoorwaarden zijn de afspraken bovenop salaris en werktijden, zoals pensioen, reiskostenvergoeding, opleiding en extra vakantiedagen.

Geschreven door: Carin VreedeBijgewerkt op:

Wat zijn secundaire arbeidsvoorwaarden?

Secundaire arbeidsvoorwaarden zijn de arbeidsvoorwaarden die een werkgever bovenop het salaris en de werktijden afspreekt: een pensioenregeling, een reiskostenvergoeding, een opleiding, extra vakantiedagen of een fiets via de zaak. Primaire arbeidsvoorwaarden zijn volgens de Rijksoverheid de zaken waarover werkgever en werknemer bijna altijd afspraken maken, zoals het salaris en het aantal uren. Wat daar bovenop komt, is secundair.

Voor een kandidaat die twee aanbiedingen met hetzelfde uurloon naast elkaar legt, beslissen juist die extra afspraken. En voor jou als werkgever bepalen ze een flink deel van wat een medewerker kost bovenop het brutoloon.

Primaire, secundaire en tertiaire arbeidsvoorwaarden

De indeling in drie lagen is een gewoonte uit HR en vacatureteksten. Wat je verplicht moet bieden, volgt uit de wet en uit een cao die voor je bedrijf geldt.

Laag

Wat eronder valt

Voorbeelden

Primair

De kern van het contract

Salaris, aantal uren, functie, wettelijke vakantiedagen en vakantiegeld

Secundair

Regelingen en vergoedingen bovenop het salaris

Pensioen, reiskosten, opleiding, extra vakantiedagen, leaseauto, fietsplan

Tertiair

Wat het werk aangenaam maakt, zonder geldbedrag voor de medewerker

Koffie en fruit, een personeelsuitje, een goede werkplek, inspraak in het rooster

De grens schuift per werkgever. Een dertiende maand of eindejaarsuitkering rekent de een tot het salaris en de ander tot de secundaire voorwaarden. Staat de uitkering in je cao, dan is ze geen keuze meer, hoe je haar ook noemt.

Welke secundaire arbeidsvoorwaarden zijn verplicht?

Geen enkele secundaire arbeidsvoorwaarde is voor iedere werkgever verplicht. De verplichting komt van buitenaf: uit een cao die voor je bedrijf geldt, uit een verplicht bedrijfstakpensioenfonds of uit wat je zelf in het contract of het personeelsreglement hebt toegezegd.

Regeling

Wanneer verplicht

Pensioenregeling

Als je bedrijfstak een verplicht bedrijfstakpensioenfonds heeft, of als je cao het voorschrijft

Extra vakantiedagen boven het wettelijke minimum

Als je cao of het contract ze toekent

Reiskostenvergoeding

Als je cao of het contract haar toekent

Eindejaarsuitkering of dertiende maand

Als je cao of het contract haar toekent

Pensioen is waar het het vaakst misgaat. Een verplicht bedrijfstakpensioenfonds geldt voor de werkgevers in die bedrijfstak, ook als er geen cao is. Kijk daarom in het overzicht van verplichte bedrijfstakpensioenfondsen van het ministerie van SZW voordat je pensioen in een vacature als vrijwillige extra presenteert. Valt je bedrijf er niet onder en schrijft je cao niets voor, dan kies je zelf of je een regeling aanbiedt.

Extra vrije dagen voor medewerkers vanaf een bepaalde leeftijd, zoals seniorendagen, staan evenmin in de wet. Ze komen uit de cao of uit je eigen personeelsbeleid.

Bied je een regeling aan, dan mag je parttimers er niet buiten laten omdat ze minder uren werken. Artikel 7:648 BW verbiedt onderscheid op grond van arbeidsduur, tenzij daar een objectieve rechtvaardiging voor is. Een geldelijke regeling, zoals een opleidingsbudget, krijgt een parttimer in de praktijk naar rato van zijn uren. In de horeca en de retail, waar een groot deel van het team parttime of op oproepbasis werkt, scheelt dat in wat de regeling je kost.

Voorbeelden van secundaire arbeidsvoorwaarden

De voorbeelden hieronder staan met de fiscale behandeling die meestal geldt. Die bepaalt wat een regeling je echt kost, want een vergoeding die onbelast kan, levert de medewerker bij hetzelfde budget meer op.

Voorbeeld

Wat de medewerker krijgt

Fiscaal

Reiskostenvergoeding

Kilometervergoeding of ov-kaart voor woon-werkverkeer

Gerichte vrijstelling; vanaf mei 2026 € 0,25 per km onbelast

Opleiding of cursus

Betaalde training of opleidingsbudget

Gerichte vrijstelling als de opleiding de vakkennis op peil houdt of verbetert

Laptop, telefoon of gereedschap

Werkmiddelen die nodig zijn voor het werk

Gerichte vrijstelling

Extra vakantiedagen

Bovenwettelijke dagen met doorbetaald salaris

Gewoon loon

Dertiende maand

Extra maandsalaris, vaak in december

Loon, met loonheffing tegen het bijzonder tarief

Kerstpakket of cadeaubon

Een geschenk

Vrije ruimte; daarboven 80% eindheffing

Sportabonnement

Vergoeding van een abonnement buiten de zaak

Vrije ruimte; daarboven 80% eindheffing

Koffie, thee en fruit

Op de werkplek

Nihilwaardering, telt niet mee

Werkkleding

Kleding die je verstrekt voor het werk

Nihilwaardering

Een aantal secundaire voorwaarden heeft geen vast fiscaal etiket, omdat het afhangt van hoe je ze regelt. Bij een fietsplan of een leaseauto bepaalt de constructie of het via de vrije ruimte loopt of als bijtelling bij het loon komt. Andere voorwaarden kosten vooral planning, zoals thuiswerken waar de functie het toelaat, glijtijden of een onbetaalde sabbatical.

Hoe de werkkostenregeling meetelt

De werkkostenregeling (WKR) bepaalt hoeveel je onbelast aan vergoedingen en verstrekkingen mag geven. Iedere werkgever heeft een vrije ruimte: in 2026 is dat 2,00% over het fiscale loon tot en met € 400.000 en 1,18% over het deel daarboven. Wijs je meer aan dan de vrije ruimte, dan betaal je over het meerdere 80% eindheffing. Buiten de vrije ruimte vallen de gerichte vrijstellingen, zoals de reiskostenvergoeding en noodzakelijke werkmiddelen. Ook nihilwaarderingen, zoals koffie op de zaak, tellen niet mee.

Neem een restaurantgroep met drie vestigingen en een fiscaal loon van € 600.000 per jaar. Dan is de vrije ruimte 2,00% van € 400.000 (€ 8.000) plus 1,18% van € 200.000 (€ 2.360), samen € 10.360. De werkgever geeft 60 medewerkers een kerstpakket van € 75, samen € 4.500, houdt een personeelsfeest van € 3.000 en vergoedt acht medewerkers een sportabonnement van € 40 per maand, samen € 3.840 per jaar. Dat is € 11.340, € 980 boven de vrije ruimte. Over die € 980 betaalt de werkgever 80% eindheffing: € 784.

Komt een pakket boven de vrije ruimte uit, kijk dan eerst of een vergoeding onder een gerichte vrijstelling past. Hoe je de werkkostenregeling berekent over het hele jaar, met de aangifte erbij, staat in een aparte blog.

Cafetariaregeling: de medewerker kiest zelf

Bij een cafetariaregeling, ook cafetariamodel genoemd, ruilt de medewerker een deel van zijn brutoloon in voor een andere arbeidsvoorwaarde. Vaak gaat het om een deel van de eindejaarsuitkering dat wordt omgezet in extra vakantiedagen, een fiets of een opleiding. Valt die keuze onder een gerichte vrijstelling of wijs je haar aan in de vrije ruimte, dan betaalt de medewerker er geen loonheffing over. Een lager brutoloon kan wel doorwerken in de pensioenopbouw en in een uitkering bij ziekte of werkloosheid. Zet in de regeling wat de medewerker inruilt en wat dat doet met zijn pensioen en uitkeringen.

Goede secundaire arbeidsvoorwaarden voor een team met diensten

Welke regeling aanslaat, hangt af van wie er voor je werkt. Een horecateam met veel studenten en parttimers heeft weinig aan een pensioenregeling met een lange opbouw. Een reiskostenvergoeding voor wie na middernacht naar huis moet of een maaltijd tijdens een dubbele dienst merkt het team wel. In de retail en de schoonmaak is voorspelbaarheid zelf een arbeidsvoorwaarde: ruim van tevoren weten wanneer je werkt en een dienst kunnen ruilen met een collega. Dat kost weinig en valt buiten de WKR.

Vier vragen die helpen bij de keuze:

  • Wat staat er al in je cao, zodat je niet extra betaalt voor iets wat al verplicht is?

  • Hoeveel vrije ruimte is er nog na het kerstpakket en het personeelsfeest?

  • Geldt de regeling voor het hele team, ook voor parttimers en oproepkrachten?

  • Kun je de regeling later aanpassen, en staat dat in het contract?

Secundaire arbeidsvoorwaarden vastleggen

Een werkgever moet de werknemer schriftelijk of elektronisch informeren over de belangrijkste arbeidsvoorwaarden, waaronder het loon en de pensioenregeling (art. 7:655 BW). Een deel van die gegevens moet binnen zeven dagen na de start van het werk bij de werknemer zijn, de rest binnen een maand. Leg secundaire voorwaarden vast in het arbeidscontract of in een personeelsreglement waar het contract naar verwijst. Zet erbij of een regeling tijdelijk is of afhangt van het resultaat van het bedrijf. Een toezegging zonder voorbehoud is een afspraak, en die wijzig je daarna alleen nog volgens de regels hieronder.

Mag een werkgever secundaire arbeidsvoorwaarden wijzigen?

Een afgesproken arbeidsvoorwaarde wijzig je in principe alleen met instemming van de werknemer. Daarop bestaan twee uitzonderingen.

Staat er een schriftelijk wijzigingsbeding in het contract, dan mag je een arbeidsvoorwaarde eenzijdig wijzigen als je belang daarbij zo zwaarwichtig is dat het belang van de werknemer naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid moet wijken (art. 7:613 BW).

Zonder wijzigingsbeding kan een medewerker op grond van goed werknemerschap (art. 7:611 BW) verplicht zijn een redelijk voorstel te aanvaarden. De Hoge Raad toetst dat in drie stappen (Stoof/Mammoet, ECLI:NL:HR:2008:BD1847): had de werkgever door gewijzigde omstandigheden reden voor een voorstel, is het voorstel redelijk en kan van de werknemer worden gevergd dat hij het aanvaardt. Een werkgever die een vaste onkostenvergoeding stopzette zonder afbouw of compensatie aan te bieden, deed volgens de rechtbank geen redelijk voorstel (Rechtbank Oost-Brabant 2025, ECLI:NL:RBOBR:2025:2767).

Een pensioenregeling verander je niet zomaar. Daarvoor moeten de medewerkers instemmen, net als de ondernemingsraad als je die hebt.

Secundaire arbeidsvoorwaarden in het Engels

In het Engels heten secundaire arbeidsvoorwaarden meestal employee benefits of fringe benefits. Het hele pakket heet het benefits package. Secondary employment conditions zie je in Nederlandse vacatures, maar Engelstalige werkgevers gebruiken die term zelf weinig. Voor de primaire arbeidsvoorwaarden gebruik je terms of employment of het salaris zelf.

Secundaire arbeidsvoorwaarden in Shiftbase

In Shiftbase staan contract, loon en documenten in het personeelsdossier van de medewerker, naast het rooster. Bij een nieuwe medewerker maakt Shiftbase het contract op basis van je eigen template, zodat de afgesproken voorwaarden bij iedereen op dezelfde plek staan. Spreek je extra vakantiedagen af, dan maak je daar een eigen verlofsoort voor, in uren of in dagen. De medewerker vraagt die dagen aan in de app. De gewerkte uren gaan als export naar je salarisadministratie.

Veelgestelde vragen

Met arbeidsvoorwaarden worden alle afspraken tussen werkgever en werknemer over het werk bedoeld: het salaris, de werktijden, de vakantiedagen en de regelingen daarbovenop. Primaire arbeidsvoorwaarden zijn de kern, zoals het salaris en het aantal uren. Secundaire arbeidsvoorwaarden komen daar bovenop, zoals pensioen en een reiskostenvergoeding. Ze staan in het arbeidscontract en vaak ook in een cao.

Secundaire arbeidsvoorwaarden zijn niet wettelijk verplicht voor iedere werkgever. Een werkgever moet ze wel bieden als een cao ze voorschrijft, als de bedrijfstak een verplicht bedrijfstakpensioenfonds heeft of als ze in het contract zijn toegezegd. Een verplicht bedrijfstakpensioenfonds geldt ook zonder cao.

Een werkgever mag secundaire arbeidsvoorwaarden alleen eenzijdig wijzigen met een schriftelijk wijzigingsbeding en een zwaarwichtig belang (art. 7:613 BW). Zonder beding is instemming nodig, tenzij de werkgever door gewijzigde omstandigheden een redelijk voorstel doet dat de werknemer redelijkerwijs moet aanvaarden. Een vergoeding stopzetten zonder afbouw of compensatie valt daar meestal niet onder.

Tertiaire arbeidsvoorwaarden zijn de voorzieningen die het werk aangenaam maken zonder dat de medewerker er een geldbedrag voor krijgt, zoals koffie en fruit, een personeelsuitje, een goede werkplek of inspraak in het rooster. Het is geen wettelijke term. Veel werkgevers rekenen dezelfde zaken tot de secundaire arbeidsvoorwaarden.

Goede secundaire arbeidsvoorwaarden passen bij wie er werkt. Voor een team met veel parttimers en studenten in de horeca of retail zijn een reiskostenvergoeding, een opleiding en een voorspelbaar rooster vaak meer waard dan een pensioenregeling met een lange opbouw. Kies eerst regelingen die onder een gerichte vrijstelling van de werkkostenregeling vallen, dan levert hetzelfde budget de medewerker het meeste op.

Parttimers hebben recht op dezelfde secundaire arbeidsvoorwaarden als voltijders, want een werkgever mag geen onderscheid maken op grond van arbeidsduur, tenzij daar een objectieve rechtvaardiging voor is (art. 7:648 BW). Een geldelijke regeling, zoals een opleidingsbudget of eindejaarsuitkering, krijgen parttimers in de praktijk naar rato van hun uren.

Over secundaire arbeidsvoorwaarden onderhandelt een kandidaat meestal in het arbeidsvoorwaardengesprek, zolang ze niet vastliggen in een cao. Werkgevers hebben er vaak meer ruimte dan in het salaris, bijvoorbeeld met extra vakantiedagen, een opleidingsbudget of een hogere reiskostenvergoeding. Wat is afgesproken, hoort in het contract.

Carin Vreede
Carin VreedeTeamlead Online Marketing

Carin schrijft voor Shiftbase over roosteren, verzuim en alles wat teamplanning makkelijker maakt. Ze vertaalt de dagelijkse hoofdpijn van managers naar praktische tips die je meteen kunt gebruiken.

Alle begrippen bekijken