Wet DBA

De Wet DBA, voluit de Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties, regelt hoe jij als opdrachtgever en een zzp'er samen beoordelen of een opdracht eigenlijk loondienst is. De wet geldt sinds 1 mei 2016 en verving de VAR, de verklaring arbeidsrelatie die een zzp'er bij de Belastingdienst aanvroeg.

Jarenlang bleef handhaving uit. Sinds 1 januari 2025 controleert de Belastingdienst weer volgens de normale regels. In 2026 kan er ook een boete volgen. Huur je zzp'ers in, dan is de Wet DBA dus geen papieren regel meer.

Wat regelt de Wet DBA?

Nieuwe criteria voor werknemerschap staan er niet in. Of iemand werknemer is, volgt nog steeds uit het arbeidsrecht en de rechtspraak: werkt iemand onder jouw gezag, persoonlijk en tegen loon, dan is het een arbeidsovereenkomst. Staat daar een factuur tegenover terwijl het in de praktijk zo werkt, dan is er sprake van schijnzelfstandigheid.

Wat de wet wel veranderde, is wie het risico draagt. Onder de VAR lag dat vooral bij de zzp'er. Sinds de Wet DBA zijn opdrachtgever en zzp'er er samen verantwoordelijk voor dat een opdracht geen verkapt dienstverband is. Komt de Belastingdienst tot een ander oordeel, dan betaal jij als opdrachtgever de loonheffingen die je had moeten inhouden.

In plaats van de VAR kwam een stelsel van modelovereenkomsten. Het gebruik ervan was nooit verplicht: je mag ook een eigen overeenkomst opstellen, zolang de samenwerking in de praktijk geen loondienst is.

Voor wie geldt de Wet DBA?

Onder de wet vallen iedere opdrachtgever die een zzp'er inhuurt en de zzp'er zelf, of die nu voor één of voor meer opdrachtgevers werkt. De omvang van je bedrijf maakt niet uit: een eetcafé dat in het seizoen een zzp-barman inzet, valt er net zo goed onder als een hotelketen.

Huur je via een platform of bemiddelaar in, dan blijf jij de opdrachtgever. Volgens Ondernemersplein is dat bij bemiddeling het bedrijf waar het werk gebeurt. Werkt iemand via een uitzendbureau of payrollbedrijf, dan speelt de vraag niet: die persoon is daar in loondienst en het bureau houdt de loonheffingen in.

Modelovereenkomsten onder de Wet DBA

Een modelovereenkomst is een contract dat de Belastingdienst vooraf heeft beoordeeld. Er zijn algemene modellen, zoals de modelovereenkomst "geen werkgeversgezag" en die voor bemiddeling. Voor een beroep of branche zijn er eigen modellen, bijvoorbeeld voor artiesten, ontwerpers en de afbouw.

Zekerheid geeft zo'n model alleen onder twee voorwaarden. Je overeenkomst verwijst naar het kenmerknummer van het beoordeelde model en jullie werken in de praktijk ook zoals erin staat. Wijkt de werkelijkheid af, dan beschermt het model je niet.

Nieuwe modelovereenkomsten beoordeelt de Belastingdienst niet meer. Een bestaand model mag je gebruiken tot en met 31 december 2029, ook als er in het model zelf een andere einddatum staat.

Handhaving van de Wet DBA: van moratorium naar boetes

Tussen de invoering en eind 2024 gold een handhavingsmoratorium. De Belastingdienst gaf in die jaren vooral voorlichting en aanwijzingen en trad alleen op bij kwaadwillendheid. Daarna ging het in stappen:

Een naheffing gaat niet verder terug dan 1 januari 2025. Dat verandert als iemand kwaadwillend handelde of een eerdere aanwijzing van de Belastingdienst niet opvolgde: dan kan de naheffing vijf jaar teruggaan.

Hoe er dat jaar gecontroleerd wordt, staat in het handhavingsplan arbeidsrelaties. Voor 2026 is dat versie 2.0 van eind december 2025, aangepast na moties in de Tweede Kamer.

Wat de Wet DBA van jou als opdrachtgever vraagt

Je moet elke opdracht beoordelen voordat het werk begint, samen met de zzp'er. Voor opdrachtgevers is daar de Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie. Het schema "Wanneer is er sprake van loondienst?" van de Belastingdienst is een kortere route.

Een vast formulier schrijft de wet niet voor. Bij een controle sta je wel sterker met een map per opdracht waarin dit zit:

1. De uitkomst van je beoordeling, met de datum en de antwoorden die je gaf.

2. De overeenkomst. Gaat het om een modelovereenkomst, dan met het kenmerknummer erin.

3. Gegevens van de zzp'er als ondernemer, zoals de inschrijving bij de KvK en de facturen.

4. Het uurtarief. Vanaf 31 december 2026 wordt bij een tarief onder de grens van het rechtsvermoeden een arbeidsovereenkomst vermoed.

Verandert de opdracht, omdat hij langer duurt of omdat de zzp'er vaste diensten gaat draaien, beoordeel hem dan opnieuw. De map van een jaar geleden zegt dan weinig meer.

Wat komt er na de Wet DBA?

Het kabinet wilde de wet eerst vervangen door de wet VBAR: verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden. In maart 2026 schrapte het kabinet het verduidelijkingsdeel. Het rechtsvermoeden ging als aparte wet door.

Rechtsvermoeden bij een laag uurtarief

Op 31 december 2026 gaat de Wet invoering rechtsvermoeden van arbeidsovereenkomst op basis van uurtarief in. Werkt een zzp'er voor een zakelijke opdrachtgever onder het grenstarief, dan wordt vermoed dat er een arbeidsovereenkomst is. Per 1 januari 2026 lag die grens op € 38 per uur en hij wordt geïndexeerd. Beroept de zzp'er zich erop, dan moet jij aantonen dat het geen loondienst is.

Zelfstandigenwet: een voorstel

Voor de langere termijn ligt er een voorstel voor een Zelfstandigenwet. Van 1 tot en met 29 oktober 2026 stond het in internetconsultatie. Eind oktober 2026 is het geen wet en heeft het geen ingangsdatum. Tot er iets anders geldt, blijft de Wet DBA de regel en loopt de handhaving gewoon door.

Voorbeeld: een modelovereenkomst die niet meer klopt

Een cateringbedrijf in Rotterdam huurt sinds 2021 een zzp-kok in voor evenementen. Hun overeenkomst verwijst naar de algemene modelovereenkomst "geen werkgeversgezag". In het begin werkte de kok per evenement: hij stelde zelf het menu samen, nam zijn eigen messen en een hulpkok mee en factureerde per opdracht.

Sinds vorig jaar staat hij van donderdag tot en met zaterdag in het rooster van de centrale keuken, onder de chef, tegen een tarief dat dicht bij het loon van de koks in vaste dienst ligt. Op papier veranderde er niets en het model mag tot eind 2029 mee. Toch geeft het geen zekerheid meer, omdat de praktijk niet meer overeenkomt met wat er staat.

Komt de Belastingdienst in 2026 langs, dan ziet die een kok die wordt ingeroosterd en aangestuurd. Een naheffing kan teruggaan tot 1 januari 2025. Het cateringbedrijf kan hem een arbeidsovereenkomst aanbieden voor de vaste dagen, of de samenwerking terugbrengen naar opdrachten die hij echt zelfstandig uitvoert.

Kies je voor een arbeidsovereenkomst, dan komt die in het personeelsdossier in Shiftbase. Contractvorm, looptijd, uren en uurloon staan bij de medewerker en het contract wordt digitaal ondertekend. Het rooster gebruikt dezelfde gegevens, zodat je bij het plannen ziet of iemand binnen zijn contracturen blijft.