Schijnzelfstandigheid

Schijnzelfstandigheid betekent dat iemand als zzp'er voor je werkt terwijl de samenwerking in de praktijk een arbeidsovereenkomst is. Op papier is het een opdracht met facturen, op de werkvloer werkt de zzp'er als je eigen personeel. Ondernemersplein noemt het ook een verkapt dienstverband.

De Belastingdienst handhaaft er sinds 1 januari 2025 weer op. Wordt het vastgesteld, dan betaal jij als opdrachtgever de loonheffingen die je had moeten inhouden. De Wet DBA maakt opdrachtgever en zzp'er samen verantwoordelijk om het te voorkomen, maar de naheffing komt bij jou terecht.

Wanneer is er sprake van schijnzelfstandigheid?

Er is sprake van schijnzelfstandigheid als een opdracht in de praktijk de kenmerken van loondienst heeft: jij hebt gezag over het werk, de zzp'er moet het persoonlijk doen en krijgt er loon voor. Wat in de overeenkomst staat, is daarbij een aanwijzing en geen bewijs. Een contract dat "opdrachtovereenkomst" heet terwijl de zzp'er elke week dezelfde diensten draait onder jouw leidinggevende, is in de praktijk waarschijnlijk een arbeidsovereenkomst.

De 9 gezichtspunten uit het Deliveroo-arrest

In het Deliveroo-arrest van 24 maart 2023 oordeelde de Hoge Raad dat de bezorgers van Deliveroo werknemers waren, ook al mochten ze diensten weigeren en een vervanger sturen. Of er een arbeidsovereenkomst is, hangt volgens de Hoge Raad af van alle omstandigheden samen. Volgens de Belastingdienst vindt de rechter daarbij negen feiten en omstandigheden belangrijk:

1. De aard en duur van het werk. Structureel werk dat al maanden loopt, wijst eerder op loondienst dan een afgebakende klus.

2. Hoe het werk en de werktijden worden bepaald. Bepaal jij wanneer iemand komt en wat er moet gebeuren, dan is dat gezag.

3. Inbedding in je organisatie. Doet de zzp'er hetzelfde werk als je vaste medewerkers, met jouw spullen en in jouw kleding, dan is hij onderdeel van je organisatie.

4. Persoonlijk werken. Mag de zzp'er niet zelf een vervanger sturen, dan wijst dat op loondienst.

5. Hoe de afspraken tot stand kwamen. Heeft de zzp'er jouw standaardcontract getekend zonder te onderhandelen, of heeft hij zelf voorwaarden gesteld?

6. Hoe de beloning wordt bepaald en betaald. Een vast uurloon dat jij vaststelt en elke maand uitbetaalt, lijkt op salaris.

7. De hoogte van de beloning. Een tarief dat dicht bij het loon van je eigen personeel ligt, wijst op loondienst. Een duidelijk hoger tarief past beter bij een ondernemer.

8. Commercieel risico. Draait de zzp'er op voor fouten, schade of een tegenvallende opdracht, of draag jij dat risico?

9. Gedraagt de zzp'er zich als ondernemer? Denk aan meerdere opdrachtgevers, eigen klanten werven, een eigen naam en hoe lang iemand meestal voor één opdrachtgever werkt.

Geen van deze punten beslist het alleen. Een zzp'er met één opdrachtgever is dus niet automatisch schijnzelfstandig. Omgekeerd beschermen tien andere klanten iemand niet, als hij bij jou werkt zoals je eigen personeel.

Hoe controleert de Belastingdienst schijnzelfstandigheid?

Tot eind 2024 gold een handhavingsmoratorium, waarbij de Belastingdienst vooral aanwijzingen gaf. Sinds 1 januari 2025 gelden weer de normale regels. Stelt de Belastingdienst schijnzelfstandigheid vast, dan volgt een correctie of een naheffingsaanslag voor de loonheffingen.

Die naheffing gaat terug tot 1 januari 2025 en niet verder. De uitzondering is kwaadwillendheid, of een eerdere aanwijzing van de Belastingdienst die je niet hebt opgevolgd: dan kan de naheffing vijf jaar teruggaan. Boetes legde de Belastingdienst in 2025 niet op. Een vergrijpboete, bij opzet of grove schuld, kan sinds 1 januari 2026. Verzuimboetes volgen in 2026 nog niet.

Werk je met een modelovereenkomst? Nieuwe modelovereenkomsten beoordeelt de Belastingdienst niet meer. Een goedgekeurde, lopende modelovereenkomst mag je tot eind 2029 blijven gebruiken, zolang je in de praktijk ook werkt zoals erin staat.

Wat zijn de gevolgen voor jou als opdrachtgever?

De rekening ligt vooral bij de opdrachtgever. Bij schijnzelfstandigheid betaal je volgens de Rijksoverheid alsnog loonbelasting, premies werknemersverzekeringen, de bijdrage Zorgverzekeringswet en soms pensioenpremie. Valt je bedrijf onder een cao, dan gelden die afspraken ook voor deze werkende.

Daarnaast kan de zzp'er zich op zijn rechten als werknemer beroepen, zoals loon bij ziekte en ontslagbescherming. Een opdracht die je dacht te kunnen stoppen, eindig je dan volgens de regels van een arbeidsovereenkomst. De zzp'er zelf kan ondernemersvoordelen als de zelfstandigenaftrek kwijtraken en moet die dan terugbetalen.

Wat verandert er eind 2026?

Rechtsvermoeden bij een uurtarief onder 38 euro

Op 31 december 2026 gaat de Wet invoering rechtsvermoeden van arbeidsovereenkomst op basis van uurtarief in. Werkt een zzp'er voor een zakelijke opdrachtgever tegen een laag uurtarief, dan wordt een arbeidsovereenkomst vermoed. De grens lag per 1 januari 2026 op € 38 per uur en wordt geïndexeerd. Beroept de zzp'er zich op het vermoeden, dan moet jij aantonen dat er geen arbeidsovereenkomst is. Een tarief boven de grens betekent niet dat het goed zit: dan geldt gewoon de beoordeling van hierboven.

Zelfstandigenwet: nog een voorstel

Het kabinet werkt daarnaast aan een Zelfstandigenwet. Het voorstel lag van 1 tot en met 29 oktober 2026 in internetconsultatie. Het bevat twee toetsen: een zelfstandigentoets, over hoe iemand zich als ondernemer gedraagt (KvK-inschrijving, btw-nummer, meerdere opdrachtgevers, eigen voorzieningen), en een werkrelatietoets, over de vrijheid binnen de opdracht. Voldoet iemand aan beide, dan is er volgens het voorstel geen gezag. Het is eind oktober 2026 nog geen wet en een ingangsdatum is er niet.

Voorbeeld: weekendhulp via een platform

Een hotel in Amsterdam boekt elk weekend vier zzp'ers via een platform om kamers schoon te maken, tegen € 26 per uur. Ze krijgen hun kamerlijst van de supervisor, werken met de schoonmaakkarren en middelen van het hotel, dragen het hoteluniform en lopen dezelfde diensten als de vaste housekeeping. Een aantal van hen komt al een jaar elk weekend.

Dat het platform ertussen zit, verandert de vraag niet. Bij bemiddeling is volgens Ondernemersplein het bedrijf waar het werk gebeurt de opdrachtgever, dus het hotel. Van de negen gezichtspunten wijzen er zeker vijf naar loondienst: duur, werktijden, inbedding, beloning op het niveau van het eigen personeel en geen commercieel risico. Vanaf 31 december 2026 ligt het tarief bovendien onder de grens van het rechtsvermoeden.

Het hotel kan de vaste weekendkrachten een contract aanbieden, bijvoorbeeld als oproepkracht of met een min-maxcontract. Wie liever niet zelf werkgever is, kan het werk via een uitzendbureau of payrollbedrijf laten lopen. Of het hotel besteedt de schoonmaak als geheel uit aan een bedrijf dat zelf mensen, materiaal en planning regelt en verantwoordelijk is voor het resultaat.

Schijnzelfstandigheid voorkomen als opdrachtgever

1. Beoordeel elke opdracht vóór de start. Gebruik de Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie of de keuzehulp met tien vragen op rijksoverheid.nl, samen met de zzp'er.

2. Kijk naar de praktijk, niet naar het contract. Staat de zzp'er met vaste diensten in je rooster en krijgt hij dezelfde instructies als je team, dan helpt geen enkele clausule.

3. Kies bij structureel werk een arbeidsovereenkomst. Voor wisselende drukte zijn er oproep- en min-maxcontracten, voor een seizoen een contract voor bepaalde tijd.

4. Beoordeel opnieuw als het werk verandert. Een klus van drie weken die een vaste plek in je team wordt, is na een half jaar een andere arbeidsrelatie. Twijfel je, dan kun je bij de Belastingdienst een verzoek om vooroverleg doen.

Kies je voor een contract, dan regel je dat in de personeelsadministratie van Shiftbase. Het contract maak je op basis van je eigen template, de medewerker tekent op zijn telefoon en je krijgt een melding voordat een tijdelijk contract afloopt. De contracturen staan bij de medewerker, dus je ziet bij het roosteren of iemand onder of boven zijn uren zit.