Winkeltijdenwet

Volgens de Winkeltijdenwet mag een winkel op werkdagen en zaterdag open zijn van 6.00 tot 22.00 uur. Op zondag en op een aantal feestdagen is hij dicht, tenzij de gemeente iets anders toestaat. Zo staat het in artikel 2 van de Winkeltijdenwet, die sinds 1996 geldt.

Die wet gaat over de deur van de winkel, niet over het personeel. Wanneer je medewerkers werken, hoe lang en tegen welke toeslag, regelen de Arbeidstijdenwet en je cao. In de praktijk hangen ze wel aan elkaar: wie tot 22.00 uur open is, heeft iemand nodig die om 22.15 uur de kassa telt.

Op welke dagen een winkel dicht moet

De wet noemt een winkel een voor het publiek toegankelijke ruimte waar goederen aan particulieren worden verkocht (art. 1). Zo’n winkel mag niet open zijn:

• op zondag;

• op Nieuwjaarsdag, tweede Paasdag, Hemelvaartsdag, tweede Pinksterdag en eerste en tweede Kerstdag;

• op Goede Vrijdag, 24 december en 4 mei na 19.00 uur;

• op werkdagen vóór 6.00 uur en na 22.00 uur.

Eerste Paasdag en eerste Pinksterdag staan niet in het rijtje omdat ze altijd op zondag vallen. Koningsdag en 5 mei staan er ook niet in. Op die dagen mag een winkel gewoon open, zegt de VNG. Hetzelfde verbod geldt voor wie zonder winkel aan particulieren verkoopt, bijvoorbeeld vanuit een bedrijfspand (art. 2 lid 2).

Zondag en koopzondag: de gemeente beslist

Of een winkel op zondag open mag, bepaalt de gemeenteraad in een verordening (art. 3). Sinds 2013 mag een gemeente dat zelf regelen, zonder landelijk maximum aan koopzondagen. Daardoor verschilt het sterk: in de ene gemeente mag het elke zondag, in de andere een paar keer per jaar of helemaal niet. Wat in jouw gemeente geldt, staat in de winkeltijdenverordening of de APV.

Een koopzondag is een mogelijkheid, geen plicht. Ondernemersplein zegt het letterlijk: je bent niet verplicht om op koopzondag open te zijn. Een verhuurder of winkeliersvereniging kan je ook niet zomaar dwingen. Spreekt die een nieuwe openingstijd af waar je niet uitdrukkelijk mee hebt ingestemd, dan is die afspraak voor jou nietig (art. 10). Dat geldt ook als je huurcontract zegt dat de verhuurder de tijden mag veranderen.

Houdt je geloof een andere rustdag dan de zondag, dan geeft de gemeente je op verzoek ontheffing om op zondag open te zijn. Je winkel moet dan op die andere dag dicht (art. 6).

Langer open of op een andere dag

Op werkdagen tussen 6.00 en 22.00 uur heeft de gemeente niets te zeggen: daar mag elke winkel open zijn (art. 9). Wil je buiten die tijden open, dan heb je een vrijstelling of een ontheffing nodig (art. 3).

• Vrijstelling. De gemeenteraad legt in een verordening vast dat winkels in een gebied, een branche of op bepaalde dagen open mogen. Daar hoef je niets voor aan te vragen.

• Ontheffing. Burgemeester en wethouders geven die aan jouw winkel, op aanvraag. Denk aan een avondwinkel, een jubileum of een nachtelijke actie. Reken op een schriftelijk verzoek ruim van tevoren: Gemert-Bakel vraagt bijvoorbeeld vier weken.

Aan beide kan de gemeente voorwaarden verbinden, zoals vaste tijden of een verbod op laden en lossen.

Welke winkels altijd open mogen

Voor sommige winkels geldt een landelijke vrijstelling (art. 8). Volgens Ondernemersplein zijn dat onder meer benzinestations, wegrestaurants, winkels in ziekenhuizen en verpleeghuizen, apotheken, winkels op stations en luchthavens en winkels die vooral kranten en tijdschriften verkopen. Een stationswinkel valt daarmee nog steeds onder de Arbeidstijdenwet: de deur mag open, maar de regels voor het personeel blijven dezelfde.

Openingstijden zijn geen werktijden

Voor je rooster begint het eigenlijke werk bij de openingstijden. Drie dingen die de Winkeltijdenwet niet regelt en die je planning wel raken:

Werk voor en na sluiting. Een winkel die om 22.00 uur sluit, heeft personeel tot ongeveer 22.30 uur. Valt je winkel onder de cao Retail Non-Food, dan betaal je voor die uren na 22.00 uur 50% toeslag, net als voor werk vóór 7.00 uur. Een vulploeg die om 4.30 uur begint, draait volgens de Arbeidstijdenwet een nachtdienst, omdat er meer dan een uur tussen 0.00 en 6.00 uur gewerkt wordt (art. 1:7). Dan gelden de strengere regels voor nachtdiensten.

Zondag mag open, maar niet iedereen hoeft. Ook als je gemeente zondagopening toestaat, laat je een medewerker op zondag alleen werken als dat uit de aard van het werk volgt en zo is afgesproken, of als de ondernemingsraad akkoord is en de medewerker instemt (Arbeidstijdenwet art. 5:6). Onder de cao Retail Non-Food is zondagswerk altijd vrijwillig, met 50% toeslag. Wie vaker zondag open gaat, heeft dus een groep nodig die dat wil, en houdt bij wie al hoeveel zondagen heeft gewerkt.

Jongeren sluiten niet af. Een 15-jarige werkt tussen 7.00 en 19.00 uur, onder voorwaarden tot 20.00 uur. Een 16- of 17-jarige werkt niet tussen 23.00 en 6.00 uur. De avonddienst tot sluitingstijd vul je dus niet met een scholier van 15, en achter de kassa zet je hem ook niet: kassawerk mag een 15-jarige niet doen, volgens Ondernemersplein. Iemand jonger dan 20 mag onder de cao Retail Non-Food bovendien niet alleen in de winkel staan.

Feestdagen werken twee kanten op. Is de winkel volgens de wet dicht op tweede Kerstdag, dan heb je die dag geen personeel nodig. Werkt een medewerker normaal op die weekdag, dan betaal je zijn loon onder de cao Retail Non-Food toch door. Mag de winkel open, zoals op Koningsdag, dan is dat voor de cao wél een feestdag, met 100% toeslag voor wie werkt.

Drie dagen sluiten halverwege: Goede Vrijdag, 24 december en 4 mei, telkens om 19.00 uur. Een winkel die normaal tot 21.00 uur open is, heeft op die avonden geen sluitploeg nodig. Plan dat vroeg in. De cao Retail Non-Food vraagt een rooster dat minstens drie weken van tevoren bekend is, dus het rooster voor kerstavond ligt begin december al vast.

Wat er gebeurt bij overtreding

Wie zijn winkel openhoudt op een tijd dat het niet mag, pleegt een economisch delict. De straf is hechtenis van ten hoogste zes maanden of een geldboete van de vierde categorie, volgens de VNG. De gemeente handhaaft. De VNG raadt gemeenten aan een winkelier eerst op de sluitingsplicht te wijzen en daarna toe te zien op naleving.

Openingstijden in je personeelsplanning

De openingstijden zijn het raamwerk waarin je rooster past. Per winkel kunnen die verschillen, zeker als je winkels in verschillende gemeenten hebt: de ene gaat elke zondag open, de andere nooit. Voor personeelsplanning in de retail wil je die verschillen per winkel in het rooster terugzien, met de toeslaguren en de zondagen per medewerker.

Neem een keten met een winkel in een gemeente die elke zondag opening toestaat en een winkel in een gemeente met een paar koopzondagen per jaar. Voor de eerste heb je elke week een zondagsploeg nodig van mensen die dat willen, en lopen de zondagtoeslagen het hele jaar door. Bij de tweede plan je een handvol zondagen vooruit, vaak rond de feestdagen, en zet je je vaste team op zaterdag zwaarder in. Eén rooster voor beide winkels kopiëren werkt dan niet.

Shiftbase waarschuwt je als een rooster de Arbeidstijdenwet overschrijdt, zoals te weinig rust tussen een sluitdienst en een openingsdienst. Welke openingstijden je gemeente toestaat en welke cao-toeslagen gelden, stel je zelf vast.