Consignatiedienst en bereikbaarheidsdienst: regels, vergoeding en planning

Een consignatiedienst is een dienst waarbij een werknemer buiten zijn reguliere werktijden bereikbaar is voor oproepen in spoedgevallen, zonder fysiek op de werkplek te zijn. De regels staan in artikel 5:9 Arbeidstijdenwet: maximaal 14 dagen consignatie per 4 weken, geen consignatie 11 uur vóór en 14 uur ná een nachtdienst, en werknemers onder 18 jaar mogen geen consignatiedienst doen. Er is geen wettelijke vergoeding; de cao of arbeidsovereenkomst bepaalt de toeslag. In de zorg wordt de term bereikbaarheidsdienst gebruikt voor exact hetzelfde concept.

Wat is een consignatiedienst?

Een consignatiedienst is een vorm van bereikbaarheidsdienst waarbij de werknemer tijdens zijn vrije tijd oproepbaar is om in noodgevallen aan het werk te gaan. De werknemer hoeft niet op de werkplek of in de buurt te zijn, maar moet wel:

1. Bereikbaar zijn voor zakelijke oproepen buiten reguliere werktijden
2. Bij oproep zo snel mogelijk aan het werk gaan
3. Reageren op onvoorziene spoedgevallen (niet op regulier werk)

Pas als alle drie de voorwaarden gelden, spreek je wettelijk van een consignatiedienst. De regels staan in artikel 5:9 Arbeidstijdenwet.

Bereikbaarheidsdienst in zorg: zelfde concept, andere term

In de zorgsector (CAO Ziekenhuizen, CAO VVT, CAO Huisartsenzorg) wordt vaak de term bereikbaarheidsdienst gebruikt in plaats van consignatiedienst. Dit verwijst naar exact dezelfde wettelijke regeling onder artikel 5:9 ATW.

Voorbeelden uit de zorg:

• Verloskundige die 's nachts oproepbaar is voor bevallingen
• Anesthesist op afroep voor spoedoperaties buiten werktijden
• Huisarts in dienstpost buiten praktijkuren
• Wijkverpleegkundige in nachtelijke wachtdienst

De ATW-regels zijn identiek: maximaal 14 dagen per 4 weken, geen bereikbaarheidsdienst rond nachtdiensten, geen werknemers onder 18 jaar. De vergoeding wordt geregeld in de specifieke zorg-cao, bijvoorbeeld via een consignatievergoeding per dienst plus uurloon bij daadwerkelijke oproep.

Verschil consignatie-, bereikbaarheids- en aanwezigheidsdienst

Drie termen die door elkaar lopen maar belangrijke juridische verschillen kennen.

Kernverschil: bij consignatie/bereikbaarheid is de werknemer in zijn vrije tijd thuis (of waar hij wil) en wordt alleen werktijd geteld zodra hij na oproep daadwerkelijk aan het werk gaat. Bij aanwezigheidsdienst is hij fysiek op de werkplek en telt de hele tijd als werktijd.

Wanneer mag je consignatiedienst opleggen?

Een werkgever kan een werknemer alleen verplichten tot consignatiedienst als:

1. Er een collectieve regeling is

Consignatie moet zijn vastgelegd in:

• De cao van toepassing op de werknemer, OF
• Een schriftelijke overeenkomst tussen werkgever en de ondernemingsraad (OR) of personeelsvertegenwoordiging (PVT)

Zonder collectieve regeling kun je consignatie alleen op basis van vrijwilligheid opleggen.

2. Het in het arbeidscontract staat

In het individuele arbeidscontract moet vermeld zijn dat de werknemer consignatiediensten kan verrichten. Anders moet je het apart afspreken.

3. De werknemer 18 jaar of ouder is

Werknemers onder de 18 jaar mogen geen consignatiedienst doen. Dit is een absolute grens uit de ATW.

Specifieke beroepsgroepen

In sommige beroepen is consignatie ook in arbeidsovereenkomsten standaard opgenomen:

• Zorg: verpleegkundigen, verloskundigen, huisartsen, dierenartsen
• Techniek: servicemonteurs cv, koeltechniek, IT-systeembeheer
• Beveiliging: alarmcentrales, calamiteitenteams
• Openbare orde: brandweer (combinatie met aanwezigheidsdienst), politie
• Transport: kraan- en sleepboten, scheepvaartcontroles

De regels uit artikel 5:9 ATW

De Arbeidstijdenwet regelt in artikel 5:9 hoeveel consignatie iemand mag hebben en hoe deze samengaat met reguliere arbeid.

Maximum 13 uur werken per 24 uur

Als de werknemer wordt opgeroepen en aan het werk gaat, mag de totale werktijd per 24-uursperiode niet meer dan 13 uur bedragen. Hierbij telt zowel de uren tussen oproep en einde werk, als eventuele reguliere werktijden in die 24 uur.

Maximum 14 dagen consignatie per 4 weken

Een werknemer mag binnen elke periode van 4 weken niet meer dan 14 dagen consignatiedienst hebben. Een consignatiedag is elke dag waarop hij oproepbaar is, ongeacht of hij daadwerkelijk wordt opgeroepen.

Verplichte rustperioden

Binnen elke periode van 4 weken moet de werknemer:

• 2× minimaal 2 aaneengesloten dagen hebben waarop hij niet werkt én geen consignatie heeft

Dit zorgt voor échte vrije weekenden zonder oproep-stress.

Nachtelijke consignatie en aansluitende rust

Bij combinatie met een nachtdienst gelden extra regels:

• Geen consignatie 11 uur vóór een nachtdienst
• Geen consignatie 14 uur ná een nachtdienst

Dit voorkomt overbelasting voor en na de nachtelijke uren.

Bij veel nachtelijke oproepen: maximaal 40 uur per week

Wordt de werknemer 16 of meer keer opgeroepen tussen 00:00 en 06:00 in een periode van 16 weken? Dan mag hij in die 16 weken maximaal 40 uur per week werken (in plaats van de gebruikelijke 48 uur gemiddeld).

Cao kan strenger zijn, niet soepeler

Cao's kunnen afwijken van bovenstaande, maar alleen in het voordeel van de werknemer. Veel cao's (zoals CAO Ziekenhuizen) hanteren bijvoorbeeld een lager maximum aantal consignatiedagen per maand.

Vergoeding consignatiedienst: cao bepaalt alles

Er is geen wettelijke vergoeding voor consignatiedienst. De ATW regelt alleen de werk- en rusttijden, niet wat de werknemer ervoor krijgt betaald. De vergoeding hangt volledig af van:

1. De cao

De meeste cao's regelen consignatie-vergoeding via:

• Vaste consignatievergoeding per dienst (bijvoorbeeld €50-€80 voor een 24-uurs consignatie)
• Percentage van uurloon per consignatie-uur (bijvoorbeeld 5-10% van het uurloon)
• Volledig uurloon plus toeslag bij daadwerkelijke oproep (bijvoorbeeld 50%-100% toeslag)
• Cumulatieve vergoedingen voor weekend, feestdag of nachtelijke oproepen

2. De individuele arbeidsovereenkomst

Buiten cao kan in het contract een vergoeding zijn afgesproken. Geen cao en geen contractuele afspraak? Dan is er strikt genomen geen vergoeding verplicht, maar in de praktijk is dat zelden houdbaar (werknemers weigeren consignatie of stappen op).

3. Branche-praktijk

Indicatieve vergoedingen per branche (2026, geen wettelijke verplichting):

Controleer altijd je specifieke cao voor exacte bedragen.

Wanneer telt consignatie als werktijd?

Belangrijk voor de ATW-grenzen (max 48 uur gemiddeld per 16 weken):

• Pure consignatie zonder oproep telt niet als werktijd. De werknemer is alleen bereikbaar
• Vanaf oproep telt de werktijd mee: vanaf het moment van oproep tot het einde van het werk, inclusief reistijd
• Reistijd ten behoeve van werk telt mee als werktijd (anders dan woon-werkverkeer)

Stappenplan: consignatiedienst inrichten

Een praktisch plan voor werkgevers in 5 stappen.

Stap 1: leg de regeling vast

Zorg dat consignatie is verankerd in cao of bedrijfsregeling. Bij geen cao: stem af met de OR/PVT of leg het op in de individuele arbeidsovereenkomst (met instemming werknemer).

Stap 2: stel een consignatierooster op

Verdeel de consignatie eerlijk over alle gerechtigde medewerkers. Houd rekening met:

• Maximaal 14 dagen per 4 weken per medewerker
• Geen werknemers onder 18 jaar
• 2× per 4 weken 2 vrije dagen voor elke medewerker
• Combinatie met nachtdiensten en aanwezigheidsdiensten

Stap 3: regel de bereikbaarheid

Zorg voor heldere afspraken:

• Welk telefoonnummer wordt gebeld
• Reactietijd (vaak 15-30 minuten reageren, 1 uur op locatie)
• Wat te doen bij bereikbaarheidsfalen (back-up systeem)
• Communicatie-apparatuur (zakelijke telefoon, pieper)

Stap 4: bepaal de vergoeding helder

Documenteer in cao of contract:

• Vergoeding per consignatie-dag of -uur
• Toeslag bij daadwerkelijke oproep
• Eventuele reiskostenvergoeding
• Toeslag voor weekend, feestdag, nachtelijke oproepen

Stap 5: monitor de ATW-grenzen

Bewaak per medewerker:

• Aantal consignatiedagen per 4 weken
• Aantal nachtelijke oproepen per 16 weken
• Werktijd na oproep (max 13 uur per 24u)
• Verplichte rusttijden voor en na nachtdienst

Een planning-systeem dat ATW-overschrijdingen automatisch signaleert voorkomt onbedoelde wetsovertredingen.

Praktijktips voor je medewerkers in consignatie

Vier tips om aan medewerkers door te geven:

1. Plan oproepvrije dagen vooruit. Geef werknemers de mogelijkheid om hun verplichte 2× 2-dagen rust zelf in te plannen rond persoonlijke verplichtingen.
2. Beperk de reactietijd realistisch. Een 15-minuten reactietijd lijkt strak, maar betekent dat de werknemer niet kan douchen, een glas wijn drinken, of even naar buiten. Stem dit af met daadwerkelijke spoed-noodzaak.
3. Zorg voor goede communicatieapparatuur. Een werkgever-telefoon met goede dekking, lader en eventueel een back-up gsm voorkomt onbereikbaarheid.
4. Erken de mentale belasting. Onderzoek toont dat consignatie ook zonder oproep mentaal belastend is door de constante "stand-by"-modus. Voldoende vergoeding en eerlijke verdeling helpen.

Consignatie en bereikbaarheid plannen in je systeem

Een consignatierooster correct beheren vraagt om strikte registratie: wie staat wanneer op, hoeveel consignatiedagen heeft elke medewerker al, en zijn de ATW-grenzen rond nachtdienst gerespecteerd? Eén overschreven grens en je hebt een Arbeidsinspectie-overtreding.

In Shiftbase plan je consignatie- en bereikbaarheidsdiensten apart van regulier werk en houdt het systeem per medewerker bij hoeveel consignatiedagen al zijn gebruikt in de lopende 4-weken-periode. De combinatie met nachtdiensten wordt automatisch bewaakt (geen consignatie 11 uur vóór of 14 uur na een nachtdienst). Bij oproep tijdens consignatie registreer je de werktijd vanaf oproep en koppel je deze automatisch aan urenregistratie en salarisexport, inclusief eventuele cao-toeslagen.

Klaar om consignatie en bereikbaarheid foutloos te plannen?

Consignatiedienst zit vol valkuilen: 14-dagen-grens overschrijden, geen consignatie 11 uur vóór nachtdienst, en de vergoeding correct in salarisadministratie verwerken. Eén ATW-overtreding en de Arbeidsinspectie kan een fors boete opleggen.

Met Shiftbase:

• Plan consignatie- en bereikbaarheidsdiensten apart en bewaak automatisch ATW-grenzen
• Registreer oproep-uren direct in urenregistratie inclusief cao-toeslagen

Personeelsplanning en urenregistratie software!

• Eenvoudige personeelsplanning
• Overzichtelijke urenregistratie
• Makkelijke verlofregistratie

Gratis uitproberen Demo aanvragen